Từ những cú điện thoại giả công an cho tới các màn dụ dỗ đầu tư trên mạng, nạn lừa đảo online đang lan tràn khắp Việt Nam với mức độ ngày càng tinh vi và nguy hiểm. Nhưng phía sau những vụ mất tiền ấy còn là một cuộc khủng hoảng lớn hơn: sự sụp đổ niềm tin trong xã hội.
Mời quý thính giả theo dõi bài BÌNH LUẬN của THẾ VŨ, thành viên Ban Biên Tập Đài ĐLSN, tựa đề “VIỆT NAM VÀ CƠN ĐẠI DỊCH ‘LỪA ĐẢO’”, sẽ do Miên Dương trình bày sau đây ....
Báo Thanh Niên số ra ngày 19 tháng 5 vừa qua đã loan tin Công an thành phố Cần Thơ bắt giữ hai nữ giám đốc bị cáo buộc lừa đảo đưa người sang Nam Hàn lao động, chiếm đoạt hơn 5,5 tỷ đồng. Theo kết quả điều tra ban đầu, nhiều nạn nhân đã tin vào những lời quảng cáo hấp dẫn về việc làm lương cao, thủ tục nhanh chóng và tương lai đổi đời nơi xứ người. Có người bán đất, vay ngân hàng hay mượn tiền bà con để đóng các khoản lệ phí xuất ngoại. Nhưng sau nhiều tháng chờ đợi, điều họ nhận được không phải là vé máy bay sang Nam Hàn, mà chỉ là những lời hứa hẹn kéo dài trước khi toàn bộ số tiền bị chiếm đoạt.
Câu chuyện vừa kể chỉ là một trong vô số vụ lừa đảo đang diễn ra hàng ngày tại Việt Nam. Bây giờ mở điện thoại lên là thấy cảnh báo giả công an, giả viện kiểm sát, giả ngân hàng, giả nhân viên giao hàng, giả cán bộ thuế hay dụ dỗ đầu tư tiền điện tử. Có người chỉ vì một cú điện thoại mà mất sạch tiền dành dụm cả đời. Có gia đình tan nát vì con cái vay tiền qua những ứng dụng điện thoại rồi bị đòi nợ, khủng bố tinh thần. Có người bị lừa tới mức không dám gặp mặt thân nhân vì quá xấu hổ.
Điều đáng nói là lừa đảo tại Việt Nam hiện nay không còn là vài vụ án lẻ tẻ do những tên gian manh thực hiện riêng rẽ. Nó đã trở thành một thứ “kỹ nghệ lừa đảo” có tổ chức, có huấn luyện, có phân chia vai trò rõ ràng và có mạng lưới hoạt động xuyên quốc gia. Các nhóm này hoạt động từ Campuchia, Miến Điện, Lào hay ngay cả trong nội địa Việt Nam. Chúng sử dụng kỹ thuật điện toán rất tinh vi, đánh cắp dữ kiện cá nhân, dùng trí tuệ nhân tạo để giả giọng nói, giả hình ảnh và dựng lên những màn kịch khiến nạn nhân khó lòng phân biệt thật giả.
Có những băng nhóm còn nghiên cứu tâm lý từng đối tượng trước khi ra tay. Người lớn tuổi thì bị hù dọa bằng những vụ án hình sự hay chuyện rửa tiền. Người trẻ thì bị dụ bằng lời hứa kiếm tiền nhanh, đầu tư ít lời nhiều. Những người cô đơn thì bị lừa bằng tình cảm. Có những phụ nữ suốt nhiều tháng trời trò chuyện với “người yêu” trên mạng mà không hề biết đó chỉ là một tên lừa đảo đang ngồi trong một căn phòng nào đó tại Miến Điện hay Campuchia.
Nhưng nếu chỉ xem đây là vấn đề hình sự hay an ninh mạng thì vẫn chưa thấy hết cái nguy hiểm của nó. Điều đáng lo hơn là hiện tượng này đang phản ảnh một cuộc khủng hoảng niềm tin ngày càng trầm trọng trong xã hội Việt Nam hiện nay.
Ngày nay người dân không còn biết phải tin ai. Điện thoại reo lên thì nghĩ là lừa đảo. Tin nhắn ngân hàng gửi tới cũng sợ bấm vào. Người tự xưng công an hay cán bộ nhà nước lại càng làm dân chúng hoang mang hơn. Một xã hội mà người dân phải sống trong tâm trạng nghi ngờ mọi cú điện thoại, mọi tin nhắn và cả những mối quan hệ quen biết trên mạng, thì đó không còn là một xã hội bình thường nữa.
Ngày xưa người Việt vẫn thường nói “buôn có bạn, bán có phường”, ra đường còn tin nhau, gặp người hoạn nạn còn dám giúp đỡ. Còn ngày nay, nhiều người thấy người té ngoài đường cũng sợ bị gài bẫy. Người dân sợ cả người lạ lẫn người quen. Ngay cả bà con thân thuộc ở xa gọi về vay tiền cũng phải tìm cách kiểm chứng xem có đúng là người thật hay không. Chưa bao giờ tình trạng nghi ngờ lẫn nhau lại lan rộng như hiện nay.
Nguyên nhân sâu xa không chỉ nằm ở Internet hay kỹ thuật số. Nó xuất phát từ một môi trường xã hội mà sự gian dối đã trở thành chuyện quá quen thuộc. Khi người dân hàng ngày chứng kiến tham nhũng, quảng cáo sai sự thật, hàng giả, thực phẩm độc hại, bằng cấp giả và những vụ án kinh tế khổng lồ kéo dài hết năm này sang năm khác, thì niềm tin xã hội cũng bị suy giảm dần dần.
Bên cạnh đó là tình trạng kinh tế khó khăn kéo dài. Nhiều người thất nghiệp, buôn bán ế ẩm, đồng lương không đủ sống. Trong hoàn cảnh ấy, không ít người ôm giấc mộng đổi đời thật nhanh qua những lời mời đầu tư hấp dẫn trên mạng. Chính sự tuyệt vọng ấy đã tạo ra mảnh đất màu mỡ cho bọn lừa đảo hoạt động.
Điều cay đắng hơn nữa là người dân hiện nay có cảm giác họ đang phải tự bảo vệ lấy mình. Tiền mất rất khó lấy lại. Nhiều vụ trình báo kéo dài không kết quả. Các đường dây lừa đảo bị bắt hôm trước thì hôm sau lại xuất hiện nơi khác. Trong khi đó, dữ kiện cá nhân của dân chúng vẫn tiếp tục bị mua bán tràn lan mà gần như không ai chịu trách nhiệm.
Một quốc gia muốn phát triển lành mạnh phải được xây dựng trên nền tảng niềm tin giữa con người với con người. Người dân phải tin luật pháp bảo vệ họ, tin cơ quan công quyền hành động minh bạch và tin rằng cái thiện mạnh hơn cái ác.
Điều nguy hiểm nhất không phải chỉ là người dân mất tiền vì lừa đảo, mà là cả một dân tộc sẽ dần dần đánh mất niềm tin vào nhau và vào mọi giá trị đạo đức căn bản của xã hội. Và khi chính guồng máy cầm quyền còn sử dụng tuyên truyền và phỉnh gạt như một công cụ cai trị, thì sự sụp đổ niềm tin này sẽ còn tiếp tục lan rộng, trở thành tai họa lớn nhất cho tương lai đất nước Việt Nam./.
No comments:
Post a Comment