Bố Cái Đại Vương và cuộc khởi nghĩa Đường Lâm

Danh Nhân Nước Việt

Kính thưa quý thính giả,

Đường Lâm được xem là vùng đất “Địa linh nhân kiệt”, nơi đã xuất hiện 2 vị anh hùng chống ngoại xâm của dân tộc. Một người là thủ lãnh cầm đầu cuộc khởi nghĩa chống lại nhà Đường vào thời Bắc Thuộc lần thứ 3 (năm 602 đến năm 905). Sau đó là đức Ngô Quyền, người anh hùng đánh bại cuộc xâm lược của quân Nam Hán, chấm dứt một ngàn năm Bắc Thuộc vào năm 938.

Trong chuyên mục Danh nhân nước Việt tuần này, chúng tôi xin gửi đến quý thính giả bài “Bố Cái Đại Vương và cuộc khởi nghĩa Đường Lâm” của Việt Thái qua giọng đọc của Minh Nguyệt để chấm dứt chương trình phát thanh tối hôm nay.

Bố Cái Đại Vương là tôn hiệu của Phùng Hưng. Ông là thủ lãnh của quân khởi nghĩa An Nam, chống lại ách đô hộ của nhà Đường bên Tàu vào năm 791. Thủ lãnh Phùng Hưng xuất thân từ giòng dõi cự tộc lâu đời ở đất Đường Lâm (nay thuộc Sơn Tây, Hà Nội). Theo truyền thuyết, Ngài sinh ngày 5/1/761, là cháu 7 đời của Phùng Tói Cái, quan lang Đường Lâm. Cha của ông là Phùng Hạp Khanh, một hiền tài đức độ.

-Khoảng năm 722, thời Đường Huyền Tông, Phùng Hạp Khanh tham gia cuộc khởi nghĩa của Mai Thúc Loan (tức Mai Hắc Đế). Sau đó, ông trở về quê vui sống điền viên, nuôi dưỡng 3 người con là Phùng Hưng, Phùng Hải và Phùng Dĩnh. Phùng Hưng nối nghiệp cha, trở thành Hào Trưởng đất Đường Lâm, cũng là người giết cọp dữ mang lại bình yên cho cư dân trong vùng đất này. Lúc bấy giờ, nước Việt đang bị nhà Đường đô hộ, đặt tên là An Nam Đô Hộ Phủ.

-Năm 767, Cao Chính Bình, Hiệu úy Châu Vũ Định, giúp Kinh Lược Sứ An Nam là Trương Bá Nghi đánh bại cuộc xâm lăng của giặc Nam Dương ở Chu Diên, sau đó được cử đô hộ An Nam. Cao Chính Bình là một đại tham quan, chẳng những vơ vét của cải, mà còn bắt người Việt đóng sưu cao thuế nặng, khiến lòng dân ngày càng căm phẫn.

Lợi dụng khi quân lính ở Tống Bình (Hà Nội bây giờ) nổi loạn, Phùng Hưng phát động cuộc khởi nghĩa lật đổ quan đô hộ, nên nhận được sự hưởng ứng rộng rãi của dân chúng từ mọi miền trong vùng Giao Châu.

Thoạt đầu, lực lượng nghĩa quân của anh em Phùng Hưng đánh chiếm cả một vùng rộng lớn quanh Phong Châu, xây dựng căn cứ kháng chiến. Phùng Hưng xưng là Đô Quân, Phùng Hải xưng là Đô Bảo và Phùng Dĩnh xưng là Đô Tổng, chia quân đi trấn giữ các nơi hiểm yếu. Cao Chính Bình nhiều lần đưa quân tiêu diệt nhưng bất phân thắng bại.

-Tháng 4 năm 791, được sự trợ giúp của Đỗ Anh Hàn, một quân sư có nhiều mưu lược, Phùng Hưng cùng các tướng lãnh đem quân vây đánh thành Tống Bình. Quân của Phùng Hưng chia làm 5 đạo, do các tướng Phùng Hải, Phùng Dĩnh, Đỗ Anh Hàn, Bồ Phá Cần, và Phùng Hưng chỉ huy quân chính diện tiến công vây thành.

Trận chiến diễn ra quyết liệt, quân nhà Đường tử trận rất nhiều, Cao Chính Bình phải lui binh vào thành cố thủ, nhưng vì quá sợ Phùng Hưng nên lo rầu sinh bệnh mà chết. Quân trong thành đầu hàng. Phùng Hưng chiếm phủ Đô Hộ và lên cầm quyền.

-Ngày 13/9/802, Ngài từ trần, hưởng dương 41 tuổi.

Sau khi Ngài mất, con trai là Phùng An lên nối ngôi, tôn vinh Ngài là Bố Cái Đại Vương. Phùng An nối nghiệp được 2 năm thì đất nước lại rơi vào tay giặc Đường. Nền tự chủ của dân tộc do Ngài giành lại chỉ kéo dài khoảng 9 năm.

Sau khi tái lập nền đô hộ, quân nhà Đường liên tục truy sát những người trong gia tộc họ Phùng, nên nhiều người họ Phùng phải lui về các vùng núi, miền trung du, hoặc tản ra các vùng khác để lánh nạn.

Hiện nay lăng mộ của Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng tọa lạc ở đầu phố Giảng Võ, quận Ba Đình, Hà Nội. Đền thờ Ngài được dựng lên ở nhiều nơi, như tại Đường Lâm có đình Quảng Bá (Tây Hồ), đình Triều Khúc (Thanh Trì, Hà Nội). Tại xã Gia Thanh, Gia Viễn tỉnh Ninh Bình có 3 ngôi đền thờ Ngài.

Hằng năm theo truyền thống, vào ngày mùng 10 tháng 2 âm lịch, người dân trong vùng đều tổ chức Lễ hội Đào Nguyên để tưởng nhớ công đức của Ngài.

Về sau, đất Đường Lâm xuất hiện thêm vị anh hùng Ngô Quyền, người đánh bại cuộc xâm lăng của quân Nam Hán, chấm dứt ngàn năm Bắc Thuộc. Do đó, Đường Lâm còn được biết đến với tên gọi là "Đất 2 Vua".

* * *

Nhắc đến Phùng Hưng, sử Việt thường nhấn mạnh hai chữ "Bố Cái" trong thụy hiệu do triều đình phong tặng. Mặc dù sử sách không ghi chi tiết về chiến công hiễn hách Ngài, nhưng với hai chữ "Bố Cái", đủ thấy người dân thời đó đã bày tỏ tấm lòng tri ân sâu xa đối với công đức của Ngài. Phùng Hưng xứng đáng được tôn xưng là "Cha Mẹ" của dân, vì Ngài đã giải cứu nòi giống Tiên Rồng ra khỏi vòng nô lệ của nhà Đường, một triều đại hùng mạnh của đế chế Trung Hoa.

Rất tiếc là "anh hùng khí đoản", Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng đã từ trần quá sớm, không thể duy trì được nền tự chủ lâu dài cho dân tộc. Nhưng dù sao, thì cuộc kháng chiến của Ngài đã tô đậm thêm truyền thống chống xâm lăng, giúp cho Đường Lâm sản sinh thêm đức Ngô Quyền, người anh hùng với chí khí quật cường đã chấm dứt thời Bắc Thuộc kéo dài cả ngàn năm, giúp cho con dân nước Việt thoát cảnh điêu linh.