Thưa quý thính giả, để kết thúc chương trình phát thanh tối nay, trong chuyên mục “Tiếng Việt Trong Sáng”, phóng viên Quang Nam cùng nhà văn Đỗ Văn Phúc sẽ tiếp tục thảo luận về một số từ ngữ mà thỉnh thoảng không còn được dùng theo đúng nghĩa nguyên thủy của nó.
Thưa quý thính giả, trong chuyên mục “Tiếng Việt Trong Sáng” hôm nay, phóng viên Quang Nam cùng nhà văn Đỗ Văn Phúc sẽ tiếp tục thảo luận về một số từ ngữ mà thỉnh thoảng không còn được dùng theo đúng nghĩa nguyên thủy của nó… Trong chương trình hôm nay, chúng ta thử tìm hiểu về các chữ Tỉnh Giảm/Tin Giản, “trường trung học phổ thông chuyên…”
Tinh Giản hay Tỉnh Giảm
Đỗ Văn Phúc
Tối hôm qua, ông bạn LHL từ Wichita gọi điện thoại thật sớm, hỏi về chữ Tinh Giản. Sau một hồi mày mò tra cứu, chỉ thấy hai chữ Tỉnh Giảm (Tỉnh với dấu hỏi, và Giảm với chữ m đứng sau) trong các tự điển Việt Nam như
(1) Tự Điển Tín Đúc trang 525: Tỉnh giảm là giảm bớt đi.
(2) Hán Việt của Đào Duy Anh (708): Tỉnh giảm là bớt đi.
Như thế, Tỉnh Giảm 省 減 chỉ là sự bớt đi (to reduce, to decrease, to lessen). Đang có nhiều mà hạ số lượng là tỉnh giảm; đang ăn uống lu bù mà kiêng bớt đi cũng là tỉnh giảm; Một tổ chức đông nhân sự, nay sa thải bớt cho nhẹ gánh, bớt hao phí, cũng là tỉnh giảm.
Tuy không thấy chữ Tinh Giản trong các tự điển Việt Nam, chúng tôi cũng xét thấy sự ghép lại hai chữ Tinh và Giản cũng có ý nghĩa quan trọng.
Tinh 精 là phần tinh túy, tinh khiết. Ví dụ trong Tự Điển Thiều Chửu:
1 : Giã gạo cho trắng tinh.
2 : Phàm đem vật ngoài trừ đi cho nó sạch hết cũng gọi là tinh. Tinh luyện, tinh chất 精 質, tinh quang 精光 sạch bóng. Quí hồ tinh, bất quí hồ đa 貴乎精，不貴乎多.
3 : Vật gì đã lọc bỏ hết chất xấu rồi đều gọi là tinh, như tinh bột.
4 : Tinh tế, lòng nghĩ chu đáo kỹ lưỡng gọi là tinh. Như tinh minh 精明.
Tinh 晶 cùng là trong suốt. Ví dụ: Thủy tinh, là một thứ đá sáng suốt như ngọc. Chất mỏ kết hợp lại thành hạt gọi là kết tinh 結晶.
Giản 簡 là xem duyệt, 柬 kén chọn, làm cho bớt rườm rà (đơn giản, giản dị)
Vì thế, Tinh Giản chú trọng về phẩm; là việc sự chọn lọc, loại bỏ những thứ không tốt mà chỉ giữ lại thứ tinh túy. Đồng nghĩa với chữ Tinh, chúng ta có chữ Thanh 清 như thanh ly 清釐, thanh lý 清理, thanh tẩy 清 洒, thanh lọc. Ví dụ: khi một cơ quan, tổ chức nhân viên là việc dò lại từng người,, cứu xét xem nhân viên nào có khả năng, thiện chí thì giữ lại, và sa thải bớt những người không còn cần thiết. Sau khi Tinh Giản tổ chức, người ta vẫn có thể tuyển mộ thêm nhân viên có tài chứ không bắt buộc phải giảm đi.
Còn Tỉnh Giảm thì đặt nặng về lượng; đơn thuần là việc giảm số lượng bất luận vật tốt hay xấu, người giỏi hay người dở.
Trường Trung Học Phổ Thông Chuyên là cái gì!
Hiện nay, ở Việt Nam có cả trăm trường mang tên là Trường Trung Học Phổ Thông Chuyên X, Y, Z. Có trường thì thuộc sự quản lý của cấp tỉnh, thành; có trường thì trực thuộc các trường dại học.
Hệ thống học đường cấp tiểu học thì đương nhiên là phổ thông rồi; còn ở cấp trung học thì hoặc là phổ thông, hoặc là chuyên ngành. Tại sao lại Phổ Thông Chuyên?
Học sinh ở các trường phổ thông được truyền dạy những kiến thức căn bản về nhiều môn; mỗi thứ một chút để làm hành trang cho khi xong trung học, có thể ra đời ở tuổi 18, 20; có thể kiếm một công việc bình thường khiêm tốn để sống. Hoặc những học sinh có điều kiện có chí hướng sẽ học tiếp cấp cao đẳng hay đại học với các chuyên khoa, chuyên ngành.
Bên cạnh các trường phổ thông, nhà nước còn lập ra các trường chuyên nghiệp. Như các trường Trung học Nông Lâm Súc hay Trung học Kỹ thuật Cao Thắng thời VNCH. Mục đích là đào tạo các cán sự về những ngành chuyên môn như Nông nghiệp, Lâm nghiệp, Chăn nuôi, Kỹ thuật, vân vân. Nhà trường chú trọng vào việc dạy dỗ học sinh các trường chuyên môn những kỹ năng theo ngành, thay vì các kiến thức căn bản mà sẽ không cần thiết cho họ khi ra đời, làm việc thực tế. Ví dụ các bạn học Nông Lâm Súc thì cần biết Lượng Giác, Đại Số, Triết học làm chi! Còn bạn học kỹ thuật, thì có biết tới bình giảng truyện Kiều, Chinh Phụ Ngâm, biết Francoise Sagan, Jean Paul Sartre hay lịch sử thế giới cũng bằng thừa (dĩ nhiên, với những người hiếu học thì tìm hiểu thêm càng tốt, làm giàu kiến thức).
Ngoài ra, các học sinh có thiên hướng, tài năng đặc biệt sẽ được chọn vào các trường chuyên khoa như toán, lý hóa, sinh ngữ, điện toán, vân vân, để sau này trở thành những chuyên gia các ngành đó.
Như thế, một trường trung học đã là phổ thông, thì không thể là chuyên ngành, và ngược lại.
Cách ghép chữ Trung học Phổ thông Chuyên hoàn toàn phi lý, dư thừa, mang tính cách phô trương hơn là tôn trọng ý nghĩa thực tế.
Trên đây là ý kiến cá nhân, xin hỏi quí vị có nhận định khác hay không?
No comments:
Post a Comment