Ngày 11 tháng 6 năm 2026, Thượng Viện Hoa Kỳ tổ chức một phiên điều trần đặc biệt về cuộc cạnh tranh trí tuệ nhân tạo giữa Mỹ và Trung Cộng. Tựa đề của phiên điều trần nói lên tất cả: "AI và Giấc Mơ Mỹ: Thúc Đẩy Sáng Tạo, Khả Năng Cạnh Tranh và Sự Thống Trị của Hoa Kỳ". Đây không còn là câu chuyện của giới kỹ thuật. Đây là câu chuyện của quyền lực.
Trong chuyên mục BÌNH LUẬN hôm nay, kính mời quý thính giả theo dõi bài viết của THẾ VŨ, thành viên Ban Biên Tập đài ĐLSN, tựa đề "Cuộc Chiến AI: Khi Washington Thức Giấc", sẽ do Miên Dương trình bày sau đây ...
Tại đây, Thượng nghị sĩ Tim Scott (đảng Cộng-Hòa, TB South Carolina). Chủ tịch Ủy ban, đã đặt câu hỏi có tính cách “trung tâm của thời đại”: "Làm thế nào để chúng ta làm đúng với trí tuệ nhân tạo?" Và rồi ông tự trả lời bằng một tuyên bố “chắc nịch”: Hoa Kỳ không thể để Trung Cộng hay bất kỳ đối thủ nào giành được lợi thế công nghệ trong lĩnh vực AI. Thượng nghị sĩ Jim Banks (CH, Indiana) còn đi xa hơn khi khẳng định rằng không có cuộc tranh đua nào quan trọng hơn đối với tương lai nước Mỹ, và rằng quốc gia nào dẫn đầu về AI sẽ nắm trong tay nền kinh tế thế giới và chiếm lĩnh ưu thế về sức mạnh quân sự.
Đây là ngôn ngữ của thời Chiến tranh Lạnh — nhưng được dùng để nói về một cuộc chiến của thế kỷ 21.
Điều đáng chú ý là sự đồng thuận lưỡng đảng hiếm có tại phiên điều trần này. Trong một Quốc hội Mỹ thường xuyên bị chia rẽ về gần như mọi vấn đề, cả phe Cộng hòa lẫn Dân chủ đều đồng thuận trên một điểm: phải ngăn chặn Trung Cộng tiếp cận các công nghệ AI tiên tiến của Mỹ. Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren (DC- Massachusetts), dù chỉ trích nhiều chính sách AI của chính quyền Trump, cũng lên tiếng báo động về việc chip bán dẫn và công nghệ điện toán cao cấp của Mỹ đang chạy sang tay Bắc Kinh.
Điểm nóng của phiên điều trần xoay quanh một cái tên cụ thể: Jensen Huang, Tổng Giám đốc điều hành của Nvidia — công ty sản xuất chip AI hàng đầu thế giới. Ông Huang vừa tháp tùng Tổng thống Trump trong chuyến công du Trung Cộng hồi tháng Năm vừa qua, và việc ông có mặt tại Bắc Kinh đã làm dấy lên những câu hỏi gai góc về ranh giới giữa lợi nhuận thương mại và an ninh quốc gia. Nói thẳng ra, Washington đang lo ngại rằng chính các công ty Mỹ đang vô tình — hay hữu ý — tiếp tay cho đối thủ lớn nhất của mình.
Ba dự luật được đưa ra thảo luận tại phiên điều trần — Đạo luật AI Overwatch, Đạo luật MATCH và Đạo luật An ninh Chip — đều nhằm siết chặt hơn nữa các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ sang Trung Cộng. Đây không phải là những biện pháp thương mại thông thường. Chúng phản ảnh một chủ trương mới: AI là vũ khí chiến lược, và cho đối thủ tiếp cận vũ khí chiến lược không khác gì giúp họ chĩa súng vào mình.
Nhưng câu hỏi thực sự là: Washington có đang thức giấc kịp thời hay không?
Thực tế đáng lo ngại là các biện pháp kiểm soát xuất cảng chip của Mỹ trong những năm qua, thay vì làm chậm Trung Cộng, đã vô tình thúc đẩy Bắc Kinh đầu tư mạnh hơn vào việc tự phát triển chip nội địa. Tập đoàn Huawei đang cho ra mắt các thế hệ chip AI mới. Các mô hình DeepSeek, Qwen của Alibaba đã chứng minh rằng Trung Cộng có thể đạt kết quả gần ngang ngửa với Mỹ nhưng với chi phí thấp hơn nhiều lần. Đây là điều các chuyên gia tại phiên điều trần đã thẳng thắn thừa nhận: kiểm soát xuất khẩu là cần thiết, nhưng không đủ. Hoa Kỳ cần phải thắng bằng sự vượt trội chứ không chỉ bằng sự ngăn chặn.
Và trong cuộc đua vượt trội đó, không chỉ có chuyện mô hình AI nào mạnh hơn. Như một chuyên gia đã phát biểu trước Ủy ban, thắng trong cuộc đua AI không chỉ có nghĩa là sở hữu những mô hình giỏi nhất — mà còn là ứng dụng AI vào đời sống, sản xuất, quân sự và quản trị nhanh hơn, rộng hơn đối thủ. Về mặt đó, Trung Cộng với guồng máy nhà nước tập trung, với kế hoạch ứng dụng AI vào toàn bộ nền kinh tế và quân đội theo một lịch trình cứng rắn, đang có lợi thế mà nền dân chủ tự do khó bắt chước.
Đối với Việt Nam, phiên điều trần này mang một ý nghĩa sâu xa hơn những gì bề mặt cho thấy.
Khi Mỹ chính thức xác định AI là chiến trường chiến lược ngang tầm với cuộc chạy đua nguyên tử thời Chiến tranh Lạnh, thì mọi quốc gia — dù muốn hay không — đều buộc phải chọn vị trí của mình trong cuộc đối đầu này. Các “hệ sinh thái” AI, các nền tảng điện toán, các chuỗi cung ứng chip bán dẫn sẽ ngày càng bị phân chia theo ranh giới địa chính trị. Một quốc gia xây dựng hạ tầng số của mình trên nền tảng Trung Cộng sẽ không thể tránh khỏi việc trở thành vùng ảnh hưởng của Bắc Kinh trong thế giới số.
Chế độ CSVN đang đứng trước lựa chọn đó nhưng thiếu cả bản lĩnh lẫn nền tảng để quyết định một cách độc lập. Khi Hà Nội nhìn Bắc Kinh như người anh cả để noi gương về mô hình kiểm soát xã hội bằng AI, thì câu trả lời của họ đã rõ — dù họ có dám công khai thừa nhận hay không.
Câu hỏi đặt ra cho người Việt yêu nước không phải là Mỹ hay Trung Cộng sẽ thắng trong cuộc đua AI. Câu hỏi là: khi cuộc đua ấy ngã ngũ, Việt Nam sẽ đứng ở phía nào của lịch sử?
Phiên điều trần ngày 11 tháng 6 tại Washington là hồi chuông cảnh báo cho toàn thế giới. Nhưng đối với một dân tộc đang sống dưới bóng của người khổng lồ phương Bắc, tiếng chuông ấy còn vang lên với một sự thôi thúc gấp bội./.
No comments:
Post a Comment