Điêu khắc gia Nguyễn Thanh Thu

Danh Nhân Nước Việt

Kính thưa quý thính giả,

Một họa sĩ, đồng thời là điêu khắc gia nổi tiếng với nhiều tác phẩm giá trị như các bức tượng: Ngày về, Chiến sĩ vô danh, Trung Liệt, An Dương Vương, Quyết thắng. Và đặc biệt là pho tượng Thương Tiếc ở Nghĩa trang Quân đội Biên Hòa được xem là một kiệt tác để đời.

Ông chọn binh nghiệp với tín niệm Tổ Quốc – Danh Dự - Trách Nhiệm. Sau ngày 30/4/1975, ông bị cộng sản bắt giam và đi tù 8 năm.

Trong chuyên mục Danh nhân nước Việt tuần này, chúng tôi xin gửi đến quý thính giả bài “Điêu khắc gia Nguyễn Thanh Thu” của Việt Thái qua giọng đọc của Minh Nguyệt để kết thúc chương trình phát thanh tối hôm nay.

Nguyễn Thanh Thu tên thật là Nguyễn Văn Thu, sinh ngày 29/1/1934 tại xã Bình Hòa, quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định.

-Năm 1953, ông thi đậu vào trường Mỹ Thuật Thực Hành Gia Định, học cùng lúc 2 nghành Mỹ Thuật và Hội Họa.

-Năm 1958, ông tốt nghiệp, được Bộ Giáo Dục bổ nhiệm về làm giáo sư Hội Họa trường trung học Võ Trường Toản, và làm giáo sư Điêu Khắc trường Mỹ Thuật Gia Định.

-Ngày 17/2/1962, ông nhập ngũ, theo học khóa 13 Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức. Tháng 12 ra trường, về Trung tâm Khảo sát Kỹ thuật Quân Nhu, nhận chức vụ Chuyên viên Đài Án Nghĩa trang Quân đội Biên Hòa.

-Năm 1969, sau 7 năm quân ngũ, ông mang cấp bậc Đại úy, được biệt phái về dạy tại trường Võ Trường Toản và Mỹ Thuật Gia Định cho đến ngày 30/4/1975.

Những tác phẩm điêu khắc tiêu biểu của ông mang tên: Ngày về, Chiến sĩ vô danh (đặt ở Nghĩa trang Quân đội, Gò Vấp), Trung Liệt, An Dương Vương (đặt ở ngã sáu Chợ Lớn). Tượng Thương Tiếc (đặt ở Nghĩa trang Quân đội Biên Hòa, nơi hàng ngàn người lính Việt Nam Cộng Hòa an nghỉ, sau khi chiến đấu bảo vệ lý tưởng Tự Do cho miền Nam). Pho tượng ngồi, người mẫu là Hạ sĩ Nhảy Dù Võ Văn Hai, một người lính từ chiến trường về thăm mộ đồng đội, quân phục, ba lô lấm bụi, súng trường gác trên hai đùi, lưỡi lê ngang hông, dây quai nón sắt buông thỏng như rơi vào cõi vô định, ngồi thẫn thờ, đôi mắt buồn nhìn xa xăm, thương tiếc cho người bạn vừa nằm xuống ngoài trận địa.

Ban đầu tượng được thực hiện bằng xi măng cốt sắt, đặt trên bệ cao ngay lối vào nghĩa trang, khánh thành ngày 01/11/1968. Đến cuối năm 1969, pho tượng Thương Tiếc được đúc lại bằng đồng, màu đen, nặng 10 tấn, cao hơn 6 thước. Tượng hoàn tất và được khánh thành ngay ngày Quân Lực 19/06/1967.

-Ngày 20/07/1967, Đại tá H.G. Fuller, thuộc Bộ chỉ huy Lục quân Hoa Kỳ tại Việt Nam đã gửi thư cho Đại tá William P. Jones, Chủ tịch Ủy ban Đài Tưởng Niệm Chiến Tranh Hoa Kỳ, ca ngợi ông Nguyễn Thanh Thu là điêu khắc gia xuất sắc nhất ở Việt Nam. Ông đánh giá pho tượng Thương Tiếc là một kiệt tác nghệ thuật, ngang hàng với bức ảnh nổi tiếng “Raising The Flag on Iwo Jima” (Dựng Cờ Trên Đảo Iwo Jima) ở Arlington. Đồng thời tiến cử ông Thu với Ủy Ban để thực hiện việc dựng tượng ở Hoa Kỳ và các Quốc gia Đồng minh trong các dự án tương lai.

-Sau 30/4, ngày 16/5/1975, một nhóm người cộng sản vào nhà bắt ông vào lúc 2 giờ khuya. Ông bị đánh đập tàn nhẫn suốt 7 ngày vì pho tượng Thương Tiếc, sau đó phải chịu khổ nạn 8 năm tù (trong đó có 22 tháng biệt giam) ở trại Hàm Tân. Ngày trở về từ trại tù với thân hình tiều tụy, ông lê bước chân thẳng đến nơi đặt pho tượng Thương Tiếc, nhưng tất cả đã không còn. Từ đó, ông tìm mọi cách để vượt biên và cuối cùng cũng được định cư ở Hoa Kỳ. Tại nơi này, ông muốn phục dựng lại bức tượng “Thương tiếc” thứ hai, nhưng không thành.

-Ngày 6/5/2025, ông từ trần tại Việt Nam, hưởng thọ 92 tuổi.

****

Ngay sau khi Sài Gòn thất thủ, “bên thắng cuộc” đã ra “đòn thù” cố sức đập phá pho tượng Thương Tiếc, nên chỉ còn lại phần bụng và chân, hiện đang nằm trong sân sau nhà của điêu khắc gia Nguyễn Thanh Thu, cạnh các ngôi mộ gia tiên bị cây dại che phủ.

Trong 8 năm tù tội với 22 tháng biệt giam trong conex, thần kinh ông Thu đã bị tổn thương nặng nề. Những ngày tháng bị bỏ đói, cộng với những trận đòn thù đã làm cho tai ông điếc, thân thể chỉ còn là da bọc xương cùng những vết thương nhiễm trùng. Khi ra tù, thấy cảnh gia đình tan nát, ông quyết tâm đào thoát và được định cư tại Hoa Kỳ.

Hơn 10 năm sống ở Mỹ, ông muốn phục dựng lại pho tượng Thương Tiếc, nhưng niềm hy vọng cuối cùng đã lịm tắt. Không sống được bằng nghề điêu khắc, ông bị bế tắc trong việc mưu sinh nơi xứ người. Cô độc giữa muôn vạn người ngưỡng mộ mà không tìm thấy niềm vui, nên ông miễn cưỡng phải trở về Việt Nam, khiến nhiều người ngậm ngùi, chua xót. Giới văn nghệ sĩ và chiến hữu của ông đều cho là ông có đức tính khiêm nhường, điềm đạm, từ tốn, nên được mọi người thương mến.

Cuộc đời sóng gió khốn khổ của điêu khắc gia Nguyễn Thanh Thu đã làm cho pho tượng Thương Tiếc đẹp hơn và trở nên bất tử. Ông đã góp công vun trồng cho vườn hoa nghệ thuật nước nhà thêm rực rỡ và tươi thắm, xứng đáng được vinh danh để nhận món quà tinh thần quý giá sau hơn nửa thế kỷ miệt mài công sức.

Kính chào vĩnh biệt Nguyễn Thanh Thu, một điêu khắc gia “Nhất phiến tài tình thiên cổ lụy”. Nguyện cầu hương linh ông sớm về cõi vĩnh hằng.