Vua Lý Thái Tông

Danh Nhân Nước Việt

Kính thưa quý thính giả,

Con trưởng của Thái tổ Lý Công Uẩn được kế nghiệpcha là vị hoàng đế văn võ song toàn,nổi tiếng thông tuệ và nhân từ độ lượng. Ngài là người ban hành bộ luật đầu tiên của nước Đại Việt. Ngàiđược xem là vịminh quân sau 27 năm trị vì.

Trong chuyên mục “Danh nhân nước Việt” tuần này, chúng tôi xin gửi đến quý thính giả bài “Vua Lý Thái Tông” của Việt Thái qua giọng đọc của Minh Nguyệt để chấm dứt chương trình phát thanh tối hôm nay.

Lý Thái Tông tên thật là Lý Phật Mã, còn có tên là Lý Đức Chính, sinh ngày 29/7/1000, tại kinh đô Hoa Lư, Ninh Bình.Lý Phật Mã là con trưởng của vua Lý Thái Tổ.Khi ấy, Lý Thái Tổ, tức Lý Công Uẩn, làm quan dưới triều Tiền Lê.

Năm 12 tuổi, Ngài được lập làm Đông cung Thái tử, được phong hiệu là Khai Thiên Vương, nổi tiếng khắp kinh thành vì tấm lòng nhân từ độ lượng, thông minh sáng suốt và văn võ song toàn.Trong thời gian làm Thái tử, Ngài nhiều lần được vua cha cử làm tướng soái, cầm quân đi dẹp loạn và đều lập đại công.

Năm 1028, vua Lý Thái Tổ băng hà, lễ quốc táng chưa xongthì các hoàng tử là Vũ Đức vương, Dực Thánh vương và Đông Chinh vương đã đem quân đến vây thành Thăng Long để tranh ngôi vị. SửViệt gọi biến cố này là Tam Vương chi loạn.

Khi quân của Ngài và quân của Tam Vương đối trận, Vũ Vệ tướng quân Lê Phụng Hiểu rút gươm chém chết Vũ Đức Vương. Hai người còn lại là Dực Thánh Vương và Đông Chinh Vương sợ hãi rút quân bỏ chạy.

Dẹp xong loạn Tam Vương, ngày1/4/1028, Thái tử Lý Phật Mã lên ngôi, tức vua Lý Thái Tông, đổi niên hiệu là Thiên Thành. Ngài đã khoan dung, chẳng những không trách tội mà  còn phục chứccho Dực Thánh Vương và Đông Chinh Vương.

Ngài lên ngôi hơn 15 năm, nhưng nước Chiêm Thành không chịu thông sứ và thường quấy nhiễu vùng biển, nên đầu năm 1044, Ngài thân chinh cầm quân đánh Chiêm Thành. Quân Chiêm dàn trận ở phía Nam sông Ngũ Bồ bị quân của Ngài đánh bại, bắt được hơn 5 ngàn tù binh. Tướng Chiêm Thành là Quách Gia Di bị chém chết, vua Sạ Đẩu liền đầu hàng.

Từ đó, bờ cõi phía Nam được yên ổn một thời gian dài. Nhưng ở vùng biên giới phía Bắc, họ Nùng dấy quân làm phản, tự xưng hoàng đế, xua quân quấy phá biên giới khiến người dânViệt không được yên. Ngài đích thân cầm quân dẹp loạn, bắt được Nùng Tốn Phúc giải về kinh trị tội. Con Nùng Tốn Phúc là Nùng Trí Cao chạy thoát, xưng đế và đưa quân cướp phá đất Việt. Ngailại mang quân vây đánh, bắt được Nùng Trí Cao nhưng tha chết, phong chức Quảng Nguyên Mục, tước Thái Bảo.

Năm 1048, Nùng Trí Cao lên ngôi xưng là Nhân Huệ hoàng đế, bị tướng của Ngài là Quách Thịnh Dật đánh chạy sang Trung Hoa. Tại đây, Nùng Trí Cao đánh chiếm Ung Châu và 8 châu khác thuộc vùng Quảng Đông, Quảng Tây của nhà Tống. Nhà Tống không dẹp được, phải nhờ nước Đại Lý bắt Nùng Trí Cao chém đầu, từ đó nhà Tống mới được yên ổn.

Vua Lý Thái Tông trị vì được 27 năm, băng hà tại điện Trường Xuân vào năm Giáp Ngọ (1054), hưởng dương 55 tuổi.

Lời tán dương của Lê Tung trong “Việt Giám Thông khảo Tổng luận” rằng: “Thái Tông trí dũng song toàn, đánh đâu được đấy, có đức hiếu hữu, học tập lễ nhạc, dẹp giặc, bình man, cày tịch điền, khuyến việc nông, thân oan có chuông, hình chế có luật, là một bậc vua giỏi, giữ nền nếp vậy”.

Với chủ trương pháp trị, nên vào năm 1042, Ngài cho soạn bộ “Hình thư”. Đây là bộ luật thành văn đầu tiên, mở ra kỷ nguyên mới về lịch sử lập pháp của Đại Việt.

Dù ban hành “Hình thư”, nhưng ngài chủ trương không nặng về hình phạt, mà xem trọng việc cảm hóa. Với những tội nhẹ, “Hình thư” cho dùng tiền chuộc tội.

Về kế sách trị nước, Ngài chủ trương dùng pháp trị kết hợp với đức trị. Chính sự kết hợp hài hòa, mềm dẻo này mà xã hội thời vuaLý Thái Tông được xem là hưng thịnh.

Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, vào năm Nhâm Thìn (1052), Ngài xuống chiếu đúc chuông lớn để trước “thềm rồng Long Trì” ở điện Thiên An, thuộc hoàng thành Thăng Long, cho người dân có oan ức không thể thưa kiện được thì đánh chuông kêu oan. Sự kiện này làm cho người dân càng thương mến Ngài nhiều hơn.

*****

Có thể nói rằng, vua Lý Thái Tổ là người có công khai sáng vương triều nhà Lý, nhưng Lý Thái Tông là vị vua củng cố nền tảng cho triều đại hiển hách này. Ngài là người có công lớn trong việc phục hưng văn hóa.

Dù chỉ trải qua 7 đời vua, nhưng triều Lý đã kéo dài hơn 200 năm, không thua kém gì các triều đại bên Tàu, thậm chí là còn hùng mạnh hơn nhà Tống, từ việc binh bị cho đến kinh tế, xã hội.

Tống sửTàu có một đoạn viết rằng, sau khi sang thăm Đại Việt, một sứ giả Tàu dâng chiếu thư lên vua Tống, đề nghị nước Tàu nên bắt chước hệ thống binh bị của Đại Việt.

Dưới thời vua Lý Thái Tông, nước Đại Việt có hàng loạt tướng lãnh tài ba như Lê Phụng Hiểu, Lý Thường Kiệt, đã gây khiếp sợ cho ngoại bang. Thậm chí, Ngài cũng đã nhiều lần đính thâncầm quân dẹp loạn và đánh đâu thắng đó.

Mặc dù vua Lý Thái Tông băng hà khi vừa 55 tuổi, nhưng lại có công lớn vì đã mang lại một nền thịnh trị cho nước Việt suốt mấy thập niên. Tấm lòng bác ái vị tha của Ngài được lịch sử ghi nhận nhiều hơn là các chiến công lừng lẫy hiển hách, nên Ngài được tôn vinh là vị Minh Quân của triều Lý.