Sau đây, mời quý thính giả theo dõi chuyên mục Chân Dung Tù Nhân Lương Tâm. Tuần này, mời quý thính giả cùng tìm hiểu về cựu TNLT Nguyễn Văn Nghiêm, người được biết đến với bút hiệu "Giáo sư hớt tóc", qua bài viết của blogger Phạm Thanh Nghiên. Bài viết "Nguyễn Văn Nghiêm và hành trình sám hối trong lao ngục" sẽ được trình bày của Bảo Trân.
Nguyễn Văn Nghiêm và hành trình sám hối trong lao ngục
Tháng 11 năm ngoái, khi Nguyễn Văn Nghiêm ra tù, tôi gọi điện cho ông, vừa để thăm hỏi, vừa xin phỏng vấn viết bài. Ông đáp, giọng tỉnh bơ: “Tất cả những gì báo đảng viết về anh đều là sự thật. Em cứ dựa vào đó, cần gì thêm thì cho anh biết.”
“Sự thật” ông Nghiêm nhắc đến bao gồm cả bản án tù 20 năm mà theo ông là “chẳng oan chút nào”, cái giá phải trả cho một con người cũ, tội lỗi và rồ dại.
Nguyễn Văn Nghiêm sinh năm 1963, quê Nam Định (nay là Hòa Bình), trong một gia đình quan chức bậc trung. Cha ông từng là Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư; chú ruột là một thiếu tướng quân đội. Nhiều người khác trong gia đình, dòng tộc thuộc diện khá giả, có địa vị nhờ phục vụ chế độ. Với lý lịch chuẩn mực trong hệ thống chính trị, tương lai của ông gần như đã được định sẵn. Việc theo học Trường Sĩ quan Chính trị thuộc Tổng cục Chính trị, Bộ Quốc phòng, là một lựa chọn tính toán cho con đường tiến thân.
Nhưng đường đời của ông đã không đi theo quỹ đạo ấy.
Năm 1993, ông bị kết án 20 năm tù giam trong một vụ án hình sự gây chấn động dòng tộc. Khi kể lại giai đoạn này, ông không né tránh hay bao biện. Cuối những năm 80, đầu 90, khi Việt Nam đem mô hình “kinh tế thị trường” của tư bản rồi lắp thêm cái đuôi “định hướng xã hội chủ nghĩa”, nhiều quan chức đua nhau làm giàu. Không ngoại lệ, Nguyễn Văn Nghiêm cũng tập tành làm kinh tế. Việc kinh doanh thua lỗ, những khoản nợ ngày một lớn không thể trả nổi, ông bị kiện ra tòa vì tội “chiếm đoạt tài sản”, nhưng được xử 3 năm án treo.
Khi mới đi qua hai phần ba thời gian thử thách, Nguyễn Văn Nghiêm tham gia một vụ cướp có vũ khí, dẫn đến bản án 20 năm tù giam. Tuổi xuân coi như bị khai tử.
Sau này, khi bị giam chung với các tù nhân chính trị trong lần thụ án thứ hai, Nguyễn Văn Nghiêm kể lại quãng đời mà ông gọi là “đen tối và tội lỗi”. Mọi người đều tưởng ông đùa. Nhà báo Lê Anh Hùng giễu cợt: “Trông hiền lành, trí thức như anh mà đi cướp thì em cũng đi cướp được.” Ông Nghiêm đáp: “Thật mà. Anh từng chiếm đoạt tài sản, rồi đi cướp thật đấy chứ. Không tin, sau này ra tù chú cứ đi tìm hiểu.”
Nguyễn Văn Nghiêm thụ án tại nhà tù Ba Sao, nơi lưu đày nhiều cựu quân nhân, cán chính Việt Nam Cộng Hòa sau biến cố năm 1975. Nhờ có tri thức, ông được đám cai tù (vốn ít học) cho phụ trách công tác văn hóa và sổ sách. Nhờ việc được đi lại tương đối tự do, ông có cơ hội tiếp xúc với nhiều tù nhân, đặc biệt là các trí thức từ Miền Nam. Bước ngoặt cuộc đời Nguyễn Văn Nghiêm bắt đầu từ đó. Ban đầu, ông nhìn những tù nhân khốn khổ ấy với sự dè dặt, rồi ngạc nhiên, cuối cùng bị mê hoặc. Họ không phải những kẻ suy đồi, bạc nhược, không phải ngụy quân ngụy quyền như chế độ cộng sản gán ghép. Trái lại, họ lịch lãm, hiền từ, kiên cường và uyên bác, vượt khỏi sự tưởng tượng của một “trí thức cộng sản” như ông. Hơn hết, cách họ sống và giữ nhân phẩm (chứ không phải khẩu hiệu hay lý luận), đã âm thầm lay chuyển nhận thức của ông. Trong số đó, người để lại dấu ấn sâu sắc nhất là cố Giáo sư Đoàn Viết Hoạt. Những cuộc trò chuyện lặng lẽ, ngắn ngủi nhưng ấm áp với giáo sư Hoạt đã giúp ông nhìn rõ câu chuyện đất nước.
Năm 2005, sau 12 năm thụ án, ông được đặc xá, tha tù trước thời hạn 8 năm. Trở về với con người hoàn toàn khác, ông dứt khoát đoạn tuyệt với những mối quan hệ cũ, khước từ mọi cơ hội làm giàu, dành thời gian tìm hiểu về kinh tế, chính trị, xã hội, dân chủ và nhân quyền. Năm 2011, khi những cuộc xuống đường phản đối Trung cộng xâm lược nổ ra, ông công khai tư thế đối kháng với chế độ. Ngay cả việc chọn cho mình biệt danh “Giáo sư hớt tóc” cũng phần nào phản ánh phong cách tranh đấu vừa trào phúng, vừa ngang tàng của ông.
Tám năm sau, ngày 5/11/2019, ông trở lại nhà tù, nhưng lần này với tư thế đĩnh đạc và hãnh diện. Tháng 6/2020, tòa án cộng sản tại Hòa Bình tuyên ông sáu năm tù giam theo Điều 117, “Tuyên truyền chống Nhà nước CHXHCN Việt Nam”. Như một định mệnh trớ trêu, ông lại về nhà tù Ba Sao.
Khi tôi hỏi cảm giác gặp lại cai tù cũ, ông cười khà khà: “Tụi nó khơi lại chuyện xưa. Anh toàn lấy cớ già nên lẫn, không nhớ gì. Cứ đổ cho tuổi già, chứ thật ra mình đã già đâu.”
Lần tù này, Nguyễn Văn Nghiêm không còn được “biên chế” hay đi lại tự do như trước. Ông bị giam riêng cùng những cái tên đã quen thuộc với công luận như Phạm Văn Trội, Nguyễn Viết Dũng, Lê Anh Hùng, Hồ Đức Hòa… Ông cũng chẳng chịu “ngoan” để được đặc xá hay giảm án, đã thế, còn hay phản đối điều này, đòi hỏi điều kia, từ chế độ ăn uống, giam giữ đến quyền thăm nuôi, chăm sóc y tế của người tù.
Một câu chuyện khắc họa nhân cách và bản lĩnh của ông được cựu TNLT Phạm Văn Trội kể lại. Trong thời gian giam chung, ông Trội, ông Nghiêm và ông Hồ Đức Hòa bàn nhau chế một con dao nhỏ từ nắp bình đựng nước bằng inox để gọt trái cây. Sự việc bị phát hiện, để bảo vệ hai người bạn, Nguyễn Văn Nghiêm đứng ra nhận toàn bộ trách nhiệm. Đúng đêm Giáng sinh năm 2020, ông bị đưa vào buồng kỷ luật, cùm chân mười ngày, với lý do “phá hoại tài sản xã hội chủ nghĩa”.
Tháng 11/2025 Nguyễn Văn Nghiêm mãn án, mang theo câu chuyện của một người tù quả cảm. Nhưng, điều làm nên chân dung đầy đủ (và thú vị) về TNLT này chính là cách ông thừa nhận sai lầm, thậm chí phán xét quá khứ đen tối của mình. Sự tự thú ấy không nhằm khoe khoang điều cao thượng hay phục vụ cho diễn ngôn “ăn năn hối cải” rỗng tuếch, mà là kết quả của một quá trình phản tỉnh sâu sắc và bền bỉ.
Cuộc gặp gỡ của ông với Giáo sư Đoàn Viết Hoạt và các tù nhân yêu nước VNCH – vì thế, không chỉ là ký ức cá nhân, mà trở thành câu chuyện nhuốm màu lịch sử.
Chính trong địa ngục trần gian ấy, nơi Nguyễn Văn Nghiêm đã trải qua gần hai thập niên, sự thật đã cứu rỗi một con người.
Phạm Thanh Nghiên
Tháng 1/2026.
No comments:
Post a Comment