Học giả Vương Hồng Sển

Danh Nhân Nước Việt

 Kính thưa quý thính giả,

Một người hiểu biết sâu rộng về miền Nam Việt Nam, được các sử gia và các nhà khảo cổ kính trọng. Tuy không có bằng cấp cao hay học vị, nhưng Cụ được các nhà văn và giới văn nghệ, cùng báo chí tôn vinh là học giả. Trước năm 1975, Cụ được cử làm Giám đốc Bảo tàng Quốc gia Việt Nam, và được mời làm giáo sư dạy môn khảo cổ tại Đại học Văn khoa Sài Gòn.

Trong chuyên mục “Danh nhân nước Việt” tuần này, chúng tôi xin gửi đến quý thính giả bài “Học giả Vương Hồng Sển” của Việt Thái qua giọng đọc của Minh Nguyệt để chấm dứt chương trình phát thanh tối hôm nay.

Học giả Vương Hồng Sển sinh ngày 4/11/1904 tại Sóc Trăng, được cha đặt tên là Vương Hồng Thạnh, nhưng khi làm giấy khai sinh, người lo việc lục sự ghi nhầm là Vương Hồng Sển.

-Thuở nhỏ, Vương Hồng Sển học trường Collège Chasseloup Laubat ở Sài Gòn.

-Từ năm 1923 đến năm 1943, sau khi đậu bằng Brevet Elémentaire, Vương Hồng Sển làm công chức ngạch thư ký tại dinh Thống đốc Nam Kỳ.

-Năm 1948, Vương Hồng Sển được cử làm Quyền Quản thủ Viện Bảo Tàng Quốc gia Việt Nam tại Sài Gòn, và được mời dạy môn Khảo Cổ tại trường Đại học Văn khoa Sài Gòn. Thời gian sau, được thăng lên làm Giám đốc Viện Bảo Tàng cho đến khi về hưu vào năm 1964.

Nhiều nhà văn viết rằng, cụ Vương Hồng Sển là người đam mê đọc sách, thích ghi chép tất cả những điều tai nghe mắt thấy. Phần lớn các tác phẩm của Cụ đều rút tỉa từ những tài liệu dưới dạng hồi ký mà Cụ còn giữ được.Cụ được xem là người có hiểu biết sâu rộng về miền Nam, được giới Sử học Việt Nam kính nể. Cả giới Khảo cổ cũng luôn dành cho Cụ sự kính trọng sâu sắc, cả về chuyên môn lẫn nhân cách.

Là nhà khảo cổ có nhiều uy tín, nhiều lần Cụ nói với các nhà buôn sưu tập đồ cổ rằng, hãy sống có đạo đức nghề nghiệp. Nên quý trọng, gìn giữ những giá trị về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật của các bậc tiền nhân trong từng cổ vật, thì người sưu tầm đã tự mình tĩnh tâm hướng thiện.

Sau khi về hưu, Cụ luôn sưu tập và viết các đề tài khảo cổ về các loại đồ gốm, về hát bội, cải lương, và cộng tác với đài phát thanh với các bút hiệu: Anh Vương, Vân Đường, Đạt Cổ Trai. Ngoài ra, Cụ còn khảo cứu về các trò chơi cổ truyền như đá dế, chọi gà, chọi cá, chơi chim, trồng kiểng và nghệ thuật chơi cổ ngoạn, cũng như nghiên cứu về chuyện tiếu lâm xưa và nay. Nên Cụ được giới trí thức xem là “kho tàng sống” về các lãnh vực này.

Trong suốt cuộc đời, Cụ sưu tầm được hơn 900 cổ vật quý hiếm, trong đó nhiều nhất và độc đáo nhất là đồ gốm men màu xanh trắng được tạo ra từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 19. Ngoài ra, Cụ còn sưu tập được nhiều loại gốm mang niên hiệu thời vua Gia Long như bộ chung trà GiápTý (1804), cũng như tô, dĩa, chén, thời vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức.

Cụ góp phần đáng kể trong việc xác định niên đại và phân loại một số đồ gốm, cùng với việc hướng dẫn kỹ năng ban đầu cho những người thích sưu tầm đồ cổ. Các công trình nghiên cứu của Cụ được các chuyên gia đánh giá cao, và các tác phẩm của Cụ là nguồn tài liệu bổ ích qua nhãn quan của một chứng nhân thời cuộcViệt Nam vào thế kỷ 20.

Các nhà phê bình đương thời nhận xét về văn phong của Cụ như sau:

"Tuy Cụ nói cà rỡn nửa đùa nửa thật, nửa giấm chua, nửa tiêu ớt, thỉnh thoảng có đôi chỗ chọc cười cho bớt buồn ngủ. Văn ấy, các học giả có tánh nghiêm nghị chưa quen tai, lấy làm khó chịu, nhưng riết rồi cũng phải nhìn nhận rằng, nó pha lửng như dọn cơm trong cảnh nghèo, lấy trái ớt, tép hành để dễ nuốt cơm, và chọc cười cho dễ nhớ, nhớ lâu hơn”.

Nhà văn nổi tiếng Sơn Nam cũng có nhận xét về Cụ rằng: "Những gì Cụ viết ra như trăn trối, có khi chỉ là chuyện lụn vụn "tào lao", "loạn xà ngầu", nhưng với những người đến sau, nó mang một giá trị to lớn, nó chất chứa nhiều niềm say mê và quyến rũ".

Một số tác phẩm của cụ Vương Hồng Sển để lại trước năm 1975 như:

-Thú chơi sách.-Sài Gòn năm xưa.-Hồi ký 50 năm mê hát.-Phong lưu cũ mới.

-Thú xem chuyện Tàu.-Thú chơi cổ ngoạn.-Chuyện cười cố nhân.–Hiếu cổ đặc san.

-Khảo về đồ sứ cổ Trung Hoa.-Cảnh Đức trấn đào lục.

-Cuốn sổ tay của người chơi cổ ngoạn.

Và một số tác phẩm sau năm 1975:

-Hơn nửa đời hư.-Tạp bút năm Nhâm Thân.-Khảo về đồ sứ từ hậu Lê đến sơ Nguyễn.

-Những đồ sứ do đi sứ mang về.-Những đồ sứ khác Quốc dụng, Ngự dụng.

-Tạp bút năm Quý Dậu.-Tự vị tiếng Việt miền Nam.-Nửa đời còn lại.

-Ngày 9/12/1996, cụ Vương Hồng Sển từ trần tại nhà ở Sài Gòn, hưởng thọ 92 tuổi.

*****

Nói đến học giả Vương Hồng Sển là nhắc đến một người đã dành cả cuộc đời để nghiên cứu

văn hóa qua cổ vật và các tập tục. Cụ cho rằng tinh hoa của văn hóa Việt một phần thể hiện qua các cổ vật, nên Cụ viết nhiều tác phẩm liên quan đến các cổ vật còn sót lại.

Cụ Vương Hồng Sển để lại nhiều di sản quý báu về văn hóa, nên những đóng góp của Cụ rất đáng được trân quý. Cuộc đời của Cụ là một điểm son và là niềm hãnh diện của người Việt Nam.