Nhạc sĩ Đặng Thế Phong

Danh Nhân Nước Việt

Thưa quý thính giả,

Một nhạc sĩ nổi tiếng tài hoa nhưng đoản mệnh. Ông thuộc thế hệ tiên phong của làng tân nhạc Việt, là một trong những nhạc sĩ tiêu biểu nhất của nhạc tiền chiến, được xem là thiên tài về âm nhạc. Chỉ với 24 năm cuộc đời, ông đã để lại 3 tác phẩm bất hủ về mùa thu đi vào huyền thoại: Con thuyền không bến, Đêm thu, Giọt mưa thu.

Trong chuyên mục Danh nhân nước Việt tuần này, chúng tôi xin gửi đến quý thính giả bài “Nhạc sĩ Đặng Thế Phong” của Việt Thái qua giọng đọc của Minh Nguyệt để chấm dứt chương trình phát thanh tối hôm nay.

Nhạc sĩ Đặng Thế Phong sinh ngày 14/4/1918 tại thành phố Nam Định, là con thứ hai trong gia đình có 6 anh em. Cha ông là Đặng Hiển Thế, Thông phán Sở Trước Bạ Nam Định. Vì cha mất sớm, gia cảnh túng thiếu nên Đặng Thế Phong phải bỏ học khi đang theo học năm thứ 2 bậc Thành Chung tại trường Trung học Saint Thomas. Ông lên Hà Nội sống lang bạt, vẽ tranh ảnh cho báo chí và học dự thính ở trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương cho đến năm 1939.

-Tháng 2 năm 1941, Đặng Thế Phong vào Sài Gòn, rồi sang Campuchia mở lớp dạy nhạc.

Cuộc sống rày đây mai đó không có tương lai, nhưng nhờ vào cung đàn phím nhạc giúp ông tạm quên nẻo đời cơ cực. Nửa năm sau bước chân phiêu linh trở về chốn cũ, ông sống bằng nghề viết báo, vẽ tranh ảnh, đánh đàn và làm ca sĩ.

Sự nghiệp âm nhạc của ông chỉ có 3 tác phẩm nổi tiếng là: Đêm thu ca khúc viết cho lửa trại của học sinh Hà Nội năm 1940, Con thuyền không bến hoàn chỉnh tại Nam Vang, trình diễn lần đầu tại rạp Olympia, Hà Nội vào năm 1941 và Giọt mưa thu năm 1942.

Nhạc phẩm cuối cùng Giọt mưa thu được ông viết vào những ngày cuối đời trên giường bệnh. Ban đầu ông đặt tên là Vạn cổ sầu, nhưng theo ý của vài người bạn, ông sửa lại là Giọt mưa thu cho bớt thảm sầu.

Và trong lần dạo thuyền trên sông Thương, được tin người yêu bệnh nặng, ông vẽ ra một bức tranh buồn bã từ phím nhạc, diễn tả kiếp người gian lao, mong manh như con thuyền trôi không định hướng giữa đêm trăng qua nhạc phẩm Con thuyền không bến. Chính ông giới thiệu, cũng như trình bày ca khúc này bằng tiếng hát của mình tại rạp hát Hà Nội.

Cả 3 ca khúc của ông đều viết về mùa thu, và 2 trong số đó là Con thuyền không bến và Giọt mưa thu được xếp vào những tác phẩm bất hủ của nền tân nhạc Việt. Giọt mưa thu cũng là nguồn cảm hứng cho nhạc sĩ Hoàng Dương sáng tác bài Tiếc thu nổi tiếng về sau.

Những ca khúc mùa thu của nhạc sĩ Văn Cao, Ðoàn Chuẩn, Hoàng Dương.v.v. là những bước tiếp nối mùa thu sầu vạn cổ của nhạc sĩ Ðặng Thế Phong. Ðông tàn, Xuân khuất, Hạ mãn và Thu sang. Mùa Thu khiến cho lá đổi màu vàng úa, rơi rụng đầy ngõ đường chiều. Ai lại không thấy buồn khi chứng kiến cảnh trời đất giao mùa, thấm thía cho kiếp người ngắn ngủi với bóng thời gian hun hút? Mấy mươi năm sau, các nhạc phẩm viết về mùa thu của ông vẫn đẹp như mơ, như tương tư trong mùa thu đất Bắc, nơi có gió heo may lành lạnh với sương thu nhè nhẹ rơi và những áng mây trôi bàng bạc.

Ngoài ra, trong những buổi sinh hoạt Hướng Ðạo, các ca khúc tươi trẻ như Sáng trong rừng, Sáng trăng .v.v. đã được ông viết lên từ trái tim của người nhạc sĩ trẻ tuổi, giàu nghị lực, thích lang bạt kỳ hồ. Bài hát Sáng trong rừng của ông được đăng trên trang Học Sinh, riêng tặng cho “Hướng đạo sinh' và Sói con", với lời nhạc đầy cảm xúc bởi cảnh đẹp rực rỡ của bình minh nắng ấm.

Bài hát Ðêm thu cũng ra đời từ đấy, ông trải lòng mình trước cảnh đêm thu vắng vẻ, lắng nghe từng tiếng côn trùng rả rích, cũng như ngắm những vì sao lung linh. Trăng loang ánh bạc “nhẹ nhàng như gió lay” làm ngất ngây và xao xuyến những cánh hoa đêm…

-Ngày 2/8/1942, nhạc sĩ Đặng Thế Phong từ trần vì bệnh lao phổi. Tang lễ được nhiều thanh niên nam nữ tham dự. Ngoài việc đưa tiễn người con tài hoa nổi tiếng của quê hương, họ còn muốn tỏ lòng trân trọng đến cô thiếu nữ mặc áo đại tang đi sau linh cữu.

*****

Cuộc đời của nhạc sĩ Đặng Thế Phong được xem là long đong và lận đận. Cuộc sống ngắn ngủi, chỉ vỏn vẹn 24 mùa xuân cơ cực trong đời với vài ba bài ca buồn tê tái, nhưng lời nhạc của ông đã gây ảnh hưởng nhiều đến làng tân nhạc về sau. Cuộc sống mưu sinh vất vả đã làm ông mệt mỏi và mang bệnh nan y. Ông lìa bỏ cõi đời trong vòng tay người yêu chung thủy, sau khi để lại cho đời ca khúc cuối cùng mang tên Giọt mưa thu.

Giới văn nghệ đều cho rằng, tác phẩm của nhạc sĩ Đặng Thế Phong có sức sống lâu dài, sự nghiệp sáng tác gắn liền với mùa thu, mà sau này các nhạc sĩ sáng tác nhạc mùa thu “không ít thì nhiều” đều chịu ảnh hưởng. Ông là nghệ sĩ tài hoa mệnh yểu nhất trong làng nhạc Việt. Kính chào vĩnh biệt nhạc sĩ tài hoa mang tên Đặng Thế Phong.