Danh sĩ Bùi Viện

Danh Nhân Nước Việt

Kính thưa quý thính giả,

Sách sử Việt ghi nhận một vị quan cấp tiến yêu nước, có công trong việc khai hoang lấn biển. Ông là nhà canh tân lỗi lạc về ngoại giao và kinh tế của Việt Nam vào cuối thế kỷ XIX. Rấc tiếc ông mất sớm, để lại các chương trình "kinh bang tế thế" dở dang, làm cho VN mất đi cơ hội chấn hưng đất nước.

Trong chuyên mục “Danh nhân nước Việt” tuần này, chúng tôi xin gửi đến quý thính giả bài “Danh sĩ Bùi Viện” của Việt Thái qua giọng đọc của Minh Nguyệt để chấm dứt chương trình phát thanh tối hôm nay.

Danh sĩ Bùi Viện hiệu là Mạnh Dực, sinh năm 1841 tại làng Trình Phố, huyện Trực Định, phủ Kiến Xương, tỉnh Nam Định. Ông xuất thân trong một gia đình Nho học, thông minh từ nhỏ nhưng lận đận trường thi, mãi đến năm 27 tuổi mới đỗ Cử nhân.

-Tháng 5/1871, Thượng thư Hình bộ Lê Tuấn được vua Tự Đức cử làm Khâm phái Thị sư, giám sát cuộc dẹp loạn Cờ đen, Cờ vàng, ở miền Bắc. Bùi Viện được chọn làm phò tá, khi thắng trận, Bùi Viện theo Thượng thư Lê Tuấn trở lại Huế.

-Sau khi 6 tỉnh Nam Kỳ rơi vào tay thực dân Pháp, tháng 7 năm 1873, vua Tự Đức cử Bùi Viện xuất ngoại tìm hiểu tình hình, với hy vọng nhận được viện trợ từ cường quốc, ngõ hầu giảm bớt áp lực của Pháp đang âm mưu thôn tính Bắc kỳ và Trung kỳ.

Ông bắt đầu cuộc hành trình sang Hoa Kỳ khi vừa tròn 32 tuổi, và trở thành nhà ngoại giao đầu tiên của nước Việt. Ông sang Nhật, rồi vượt đại dương sang Hoa Kỳ, được Tổng thống Ulysse Simpson Grant mời diện kiến. Lúc này Pháp và Mỹ đang tranh giành thuộc địa Mexico, nên Mỹ muốn trợ giúp quốc gia đang bị Pháp uy hiếp. Nhưng vì ông không mang theo Quốc Thư, nên không thể ký kết văn bản.

-Năm 1875, vua Tự Đức ban cho ông chức Khâm sai Đại thần, cầm đầu đoàn sứ giả mang quốc thư trở lại Hoa Kỳ. Nhưng do tình hình thế giới biến chuyển, Hoa Kỳ đã thay đổi chính sách, nên tuy được Tổng thống Grant đón tiếp niềm nở, nhưng chính phủ từ chối viện trợ.

-Khi về nước, ông đề xuất với vua Tự Đức một ý tưởng táo bạo để canh tân đất nước, mà theo cụ Nguyễn Khuyến, thì Bùi Viện đã: “Làm việc chưa ai từng làm. Dọc đất ngang trời trơ trí lớn”.

Trong khi các ý tưởng canh tân của Phạm Phú Thứ, Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Đức Hậu, Trần Đình Túc, Đinh Văn Điền đều không được vua Tự Đức chấp thuận. Thì đề nghị cải cách của ông tuy không bề thế, nhưng gắn liền với tình hình thực tế, nên được vua Tự Đức chấp thuận, cho thi hành.

-Về quân sự, vua Tự Đức giao cho ông tổ chức Nhu Tuần Tải, cử ông làm Chánh Quản Đốc. Ông cũng thành lập được đội Tuần Dương Quân, với lực lượng chính yếu là dân chài lưới, thông thạo sông biển. Sau đó, ông đươc lệnh dẫn quân dẹp loạn Quảng Văn Tề ở Quảng Yên.

-Về kinh tế, ông nhận chức Tham biện Thương chính. Ông mở mang đường thủy, đào sông vét rạch, mở hải cảng để giao dịch và buôn bán với nước ngoài. Ông còn tổ chức Thủy Đội tiễu trừ giặc biển bảo vệ thuyền buôn và phát triển thủy quân.

Với tấm lòng yêu nước, ông cùng với Hoàng Phan Thái, Nguyễn Tư Giãn, Đặng Đức Thuận, Nguyễn Trường Tộ, thành lập Tân Đảng, khuyến cáo triều đình nên duy tân và cải cách văn hóa, chính trị và quân sự.

Ngày 1 tháng 11 năm Mậu Dần (1878), ông từ trần khi tâm nguyện duy tân chưa thành. Ông được vua Tự Đức cùng triều đình thương tiếc. Đặc biệt là dân chúng các vùng ven biển tri ân, ca tụng công đức, và nhiều đường phố được đặt tên Bùi Viện.

****

Danh sĩ Bùi Viện, người được diện kiến 2 Tổng thống Mỹ, được xem là nhà “kinh bang tế thế”, là người có công lớn trong việc thành lập Tuần Dương Quân, xây dựng cảng Hải Phòng và hệ thống thương nghiệp khắp các tỉnh ven biển. Chính ông là người tiếp nối chủ trương khai hoang, lấn biển từ nữ tướng Lê Chân thời Hai Bà Trưng.

Mấy năm gần đây, mỗi khi nhắc đến triều Nguyễn, tập đoàn CSVN không ngớt lời chỉ trích cay nghiệt, họ cho rằng quan viên nhà Nguyễn thối nát, hủ bại, đầu hàng thực dân Pháp. Thế nhưng, triều đình nhà Nguyễn lại có công lớn trong việc mở mang bờ cõi, có nhiều kẻ sĩ yêu nước thương dân như An viễn Tướng quân Nguyễn Công Trứ, và điễn hình là Cử nhân Bùi Viện.

Nhờ vào lòng nhiệt huyết của Bùi Viện mà công trình đắp đê, lấn biển ở vùng Hải Phòng và Thái Bình được mở rộng, hàng chục ngàn nông dân có ruộng vườn và đất đai để sinh sống.

Ngược lại, sau mấy chục năm thống trị của tập đoàn cộng sản, lãnh thổ VN ngày càng bị thu hẹp sau các thỏa ước dâng đất và biển đảo cho lũ giặc phương Bắc. Hàng trăm ngàn ngư dân dở sống, dở chết vì quân Tàu Cộng ngoài Biển Đông.

Và nếu so sánh, chọn lựa sống dưới chế độ cộng sản hiện nay, hay sống dưới thời phong kiến, chắc chắn người dân thà sống dưới triều Nguyễn, còn hơn là sống dưới chế độ man rợ. Ít ra, triều Nguyễn còn có những vị quan yêu nước thương dân như cụ Nguyễn Công Trứ, Lê Tuấn, Bùi Viện .v.v. chứ không như Tô Lâm, kẻ đang cầm đầu lũ Công An cướp nhà, cướp đất của dân để sống “vinh thân phì da”. Tập đoàn lãnh đạo CSVN là những tội đồ đáng bị nguyền rũa, vì họ nhẫn tâm đẩy dân tộc vào thời kỳ tối tăm, tồi tệ chưa từng có trong sử Việt.