Trong khi Tổng bí thư - Chủ tịch nước Tô Lâm tuyên bố năm 2130, Việt Nam sẽ là một cường quốc ở Đông Nam Á thì dân chúng vùng Đồng bằng sông Cửu Long đang phải khốn đốn vì nạn lũ lụt!
Trong chuyên mục BÌNH LUẬN hôm nay, kính mời quý thính giả theo dõi bài “Triều Cường Dâng, Trách Nhiệm Chống Ngập Ở Đâu?” của ĐỖ HOÀNG LAN, thành viên Ban Biên Tập đài ĐLSN, sẽ do Vân Khanh trình bày sau đây...
Chiều 28 tháng 9, tại Cần Thơ, mưa lớn gặp triều cường khiến nhiều tuyến đường ngập từ hai đến năm tấc. Xe chết máy, giao thông tắc nghẽn, nước tràn vào khu dân cư và trường học, theo VnExpress. Cùng ngày, Znews ghi nhận khu vực đường Nguyễn Lương Bằng và Hoàng Quốc Việt ở Sài Gòn ngập nửa bánh xe dù trời không mưa. Những hình ảnh đó đặt ra câu hỏi vượt khỏi chuyện thời tiết: Khi nước dâng đã được báo trước, nhà cầm quyền chuẩn bị tới đâu để bảo vệ người dân?
Một chiếc xe chết máy có thể là phương tiện kiếm sống duy nhất của cả gia đình. Một buổi nghỉ bán có thể làm hụt tiền chợ; một căn nhà ngập có thể khiến người già, trẻ nhỏ mất chỗ ngủ khô ráo. Không thể chỉ đo thiệt hại bằng độ sâu của nước hay số giờ kẹt xe. Còn có tiền sửa đồ, ngày công mất đi, việc học gián đoạn và nỗi lo mỗi khi trời chuyển mưa. Người dân đóng thuế để được hưởng những dịch vụ công thiết yếu. Đường về nhà an toàn phải là thước đo của việc quản trị, chứ không phải một đặc ân.
Cần công bằng: không chính quyền nào có thể ra lệnh cho thủy triều ngừng lên hoặc bảo đảm mọi con đường đều khô trong mọi trận mưa. Một lần ngập chưa đủ chứng minh một công trình thất bại, càng chưa đủ để kết luận có tham nhũng. Nhưng chính vì thiên nhiên có những giới hạn khó vượt qua, trách nhiệm chuẩn bị càng phải rõ. Báo trước nước lên là việc của cơ quan khí tượng; tổ chức phòng ngừa, cứu giúp và giảm thiệt hại là bổn phận của bộ máy công quyền. Không thể lấy bản tin dự báo làm bằng chứng rằng trách nhiệm đã hoàn tất.
Câu hỏi đầu tiên cần đặt ra là nơi nào được bảo vệ, nơi nào còn nằm ngoài hệ thống chống ngập. Bản tin Cần Thơ cho biết nhiều tuyến đường bị ngập nằm ngoài khu vực đê, kè, cống bảo vệ. Chi tiết này cần được xem xét khi đánh giá hiệu quả công trình. Tuy nhiên, với người sống ngoài phạm vi đó, lời giải thích về ranh giới dự án không làm nước rút khỏi nhà. Chính quyền phải công bố bản đồ nguy cơ, kế hoạch bảo vệ từng khu vực và thời hạn thực hiện, để người dân biết mình có thể trông cậy vào điều gì.
Kế đến là chuyện sử dụng công quỹ. Mỗi dự án chống ngập cần trả lời những câu hỏi giản dị: tốn bao nhiêu, bảo vệ bao nhiêu hộ, chịu được mức nước nào, ai vận hành và ai kiểm tra? Nếu chậm trễ, phải công bố nguyên nhân cùng người chịu trách nhiệm. Nếu thay đổi thiết kế hoặc tăng kinh phí, phải giải thích căn cứ. Không thể đánh giá thành công chỉ bằng khối lượng bê tông đã đổ hay tỷ lệ tiền đã chi. Kết quả phải được đo bằng mức giảm ngập thực tế, trong những điều kiện mưa và thủy triều có thể so sánh được. Sau mỗi đợt ngập, cần có báo cáo về những điểm đã hoạt động tốt, những chỗ chưa đạt và biện pháp sửa chữa. Người dân phải được đối chiếu báo cáo đó với cảnh ngập ngay trước cửa nhà mình, thay vì chỉ nghe thành tích.
Chống ngập còn đòi hỏi nhìn cả thành phố như một hệ thống. Việc nâng một con đường phải được xem xét cùng cao độ nhà dân và đường thoát nước chung quanh. Một khu xây dựng mới cần được thẩm định về ảnh hưởng đối với những xóm đã có từ trước. Kênh rạch, khoảng đất giữ nước và hệ thống cống phải được tính chung trong kế hoạch phát triển. Đó là những câu hỏi chuyên môn cần kỹ sư độc lập tham gia kiểm tra. Quyết định sử dụng đất không thể chỉ cân nhắc lợi ích của dự án mà bỏ qua sự an toàn của người sống bên cạnh.
Ngay trước mắt, người dân cần những việc cụ thể: thông báo sớm tuyến đường nguy hiểm, hướng dẫn lối đi an toàn, bố trí người giúp tại điểm ngập và bảo vệ trường học. Những gia đình yếu thế cần được hỏi xem họ thiếu gì để tránh cảnh nước lên mới chạy tìm cứu giúp. Người dân cũng có phần trách nhiệm giữ vệ sinh, không xả rác xuống cống. Nhưng nghĩa vụ đó không thay thế bổn phận bảo trì, tổ chức thoát nước và kiểm soát xây dựng của chính quyền. Không thể đẩy gánh nặng về phía người dân, rồi xem sự chịu đựng của họ là cách giải quyết lâu dài.
Xa hơn, chống ngập cần quyền giám sát thực chất. Người dân phải được xem hồ sơ liên quan đến nơi mình ở, được chất vấn và nhận câu trả lời có thời hạn. Báo chí phải được theo đuổi những sai sót trong công trình công cộng; giới chuyên môn phải được phản biện mà không chịu sức ép vì nói trái ý cấp trên. Đây chính là chỗ chuyện ngập đường gặp chuyện thể chế. Một bộ máy vừa quyết định, vừa tự đánh giá, lại hạn chế tiếng nói độc lập sẽ thiếu sức ép sửa sai. Tự do ngôn luận vì thế gắn với quyền được sống an toàn.
Từ Sài Gòn đến Cần Thơ, nước ngập nhắc rằng giá trị của một chính quyền phải được xét ngay trong đời sống thường ngày. Người dân cần trường học an toàn, nhà cửa được bảo vệ và những lời hứa có ngày hoàn thành. Muốn vậy, việc chống ngập phải đi cùng công khai công quỹ, kiểm tra độc lập và quyền buộc người có chức vụ chịu trách nhiệm.
Một thể chế dân chủ phải cho dân quyền thay người cầm quyền không làm tròn bổn phận. Thủy triều có thể chưa ngăn hết, nhưng không thể để trách nhiệm của nhà cầm quyền tiếp tục trôi theo dòng nước./.
No comments:
Post a Comment