Căn bệnh trầm kha của chế độ CSVN là đặt sự sống còn của Đảng lên trên quyền lợi lâu dài của dân tộc, đến mức trường học cũng phải phục vụ chính trị trước khi phục vụ tuổi trẻ.
Trong chuyên mục BÌNH LUẬN hôm nay, kính mời quý thính giả theo dõi bài viết của THẾ VŨ, thành viên Ban Biên Tập đài ĐLSN, tựa đề “’Trường Học Xã Hội Chủ Nghĩa’- Giáo Dục Để Khai Phóng Hay Để Định Hướng?”, sẽ do Hướng Dương trình bày sau đây ...
Ngày 8 tháng 9 năm 2026, báo VnExpress đưa tin Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu nghiên cứu mô hình “trường học xã hội chủ nghĩa”, để thử nghiệm ở những nơi đủ điều kiện. Trước đó, trong Thông báo số 160 ngày 29 tháng 8 của Văn phòng Trung ương CSVN về tổng kết một năm thi hành Nghị quyết 71 về giáo dục, vụ “trường học xã hội chủ nghĩa” đã được nói tới. Trước đó, Hải Phòng đã ra mắt mô hình này từ tháng 5 và dành gần 252 tỷ đồng để xây 9 trường theo mô hình này.
Vấn đề ở đây không nằm ở cái tên mà là mục đích: trường học được lập ra để làm gì, và con em chúng ta sẽ lớn lên thành người thế nào?
Có hai cách trả lời. Cách thứ nhất cho rằng giáo dục hiện đại phải đào tạo con người biết suy nghĩ độc lập, biết phám xét và biết sáng tạo. Cách thứ hai cho rằng nhà trường phải đúc học sinh theo một khuôn giá trị chính trị đã định sẵn từ trước. Hai cách này không thể sống chung. Người ta chỉ chọn được một, và cái tên “trường học xã hội chủ nghĩa” cho thấy CSVN đã chọn cách nào.
Điều đáng chú ý là chính bản Thông báo lại nói ngược lại. Ông Tô Lâm đòi giảm lối dạy một chiều, học thuộc lòng và học đối phó. Ông đòi tăng việc tự học, suy nghĩ độc lập và sáng tạo. Ông còn dặn đừng để máy móc suy nghĩ thay học sinh. Nghe thì rất hợp lý. Nhưng xin hỏi: một chế độ độc quyền chân lý, làm sao chịu nổi một thế hệ học trò biết suy nghĩ cho chính mình? CSVN không muốn máy suy nghĩ thay học sinh, nhưng lại muốn Đảng suy nghĩ thay học sinh.
Trước đó, ông Tô Lâm đã đòi Hải Phòng và Đà Nẵng xây dựng mô hình xã hội chủ nghĩa gắn liền với “con người xã hội chủ nghĩa”. Như vậy mục tiêu cuối cùng không phải là học trò giỏi, mà là một loại người mà Đảng đã vẽ hình sẵn. Cũng trong bản Thông báo, sách giáo khoa các môn đạo đức, công dân, lịch sử và ngữ văn được yêu cầu kiểm soát để nuôi dưỡng lòng yêu nước. Ở Việt Nam hôm nay, lòng yêu nước do đảng CSVN định nghĩa, và định nghĩa ấy luôn kèm theo lòng trung thành với Đảng.
Bây giờ hãy hình dung một đứa trẻ thắc mắc vì sao Hoàng Sa bị mất, vì sao miền Nam trước năm 1975 từng có báo chí tư nhân, vì sao đất nước chỉ có một đảng. Em sẽ nhận được một câu trả lời, hay một lời khuyên đừng hỏi nữa? Óc phê phán không thể phát triển trong một căn phòng có quá nhiều vùng cấm. Đã cấm hỏi về quyền lực, về lịch sử, về đường lối của Đảng, thì tinh thần khai phóng chỉ còn là chữ trên giấy. Học sinh thông minh sẽ học ngay bài học thực tế: nói cho vừa lòng thầy, viết cho hợp ý sách. Đó cũng là học cách đối phó, nhưng là đối phó chính trị, và nó tai hại hơn cách học thuộc lòng vì dạy trẻ nói dối từ nhỏ.
Thầy cô cũng bị kẹt trong cái khung đó. Bản Thông báo nói giáo viên phải chuyển từ truyền đạt kiến thức sang dẫn dắt suy nghĩ của học trò. Nhưng thầy cô nào dám dẫn dắt học trò suy nghĩ, khi chính mình bị dặn phải đứng đúng lập trường? Người bị kiểm soát lời nói thì khó lòng dạy người khác tự do suy nghĩ.
Chuyện này đụng thẳng vào giấc mơ khoa học và công nghệ mà CSVN thường hứa hẹn. Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 57 từ cuối năm 2024, hứa đưa khoa học, công nghệ và chuyển đổi số lên hàng đầu. Nhưng trí tuệ nhân tạo không cần những người thuộc bài. Nó cần người dám nghi ngờ dữ liệu, dám thử rồi thất bại, dám cãi lại người đi trước bằng lý lẽ, và dám báo cáo kết quả không giống điều cấp trên mong muốn. Khoa học tiến bằng nghi ngờ và tranh luận công khai. Một học sinh quen tự kiểm duyệt trong đầu sẽ khó trở thành nhà nghiên cứu giỏi, vì tự kiểm duyệt là kẻ thù của phát minh.
Lịch sử đã cho thấy điều đó. Liên Xô từng có những nhà toán học và vật lý hàng đầu, nhưng chính quyền cộng sản lại đàn áp ngành di truyền học để bảo vệ học thuyết của Lysenko, và nền nông nghiệp trả giá rất đắt. Từ năm 2021, Trung Cộng đưa cái gọi là “Tư tưởng Tập Cận Bình” vào chương trình học từ tiểu học đến đại học. Thế nhưng không ít chuyên gia trí tuệ nhân tạo hàng đầu của họ lại được đào luyện ở các đại học Tây phương, nơi sinh viên được phép cãi thầy.
Và sau hết là chuyện tiền bạc. Chính bản Thông báo thừa nhận cả nước còn thiếu trường, thiếu lớp, thiếu giáo viên, và đến giờ vẫn phải hứa sớm có phụ cấp ưu đãi nghề cho thầy cô. Trong hoàn cảnh đó, Hải Phòng bỏ ra gần 252 tỷ đồng để dựng chín trường mang nhãn hiệu chính trị. Đó là tiền thuế của dân, và số tiền ấy có thể làm được nhiều việc thiết thực hơn cho học trò.
Một nền giáo dục tốt không cần thêm chữ nào đứng trước hai chữ “trường học”. Nó cần thầy cô được nói thật, sách giáo khoa không do một đảng độc quyền soạn, và học trò được hỏi mọi câu hỏi mà không phải đắn đo, lo sợ.
Nếu ông Tô Lâm thật lòng muốn học sinh biết suy nghĩ độc lập, hãy bắt đầu bằng việc trả quyền suy nghĩ cho người dân. Còn nếu mục tiêu là một thế hệ ngoan ngoãn, thì xin đừng nhắc đến trí tuệ nhân tạo và khoa học nữa. Chưa có nước nào dạy trẻ chỉ biết vâng lời mà thắng được cuộc đua về trí tuệ./.
No comments:
Post a Comment