TRỐNG AI ĐÁNH MÀ KÊU? CÔNG AI LÀM MÀ KỂ?

Bàn Ngang Tán Dọc

Lời dẫn: (Minh Nguyệt) Kính thưa quý thính giả,

“Một chiếc trống đồng Đông Sơn hơn hai ngàn năm tuổi vừa được nước Pháp bàn giao cho Việt Nam nhân chuyến thăm Paris của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.” Nghe hai chữ “bàn giao”, người không biết đầu đuôi rất dễ tưởng tượng đây là một cổ vật từng bị người Pháp mang khỏi Việt Nam thời thuộc địa, nay sau hơn trăm năm lưu lạc mới được trả về cố quốc. Nhưng khoan!

Câu chuyện của chiếc trống này lại ly kỳ hơn nhiều. Nó bị Hải quan Pháp phát hiện trong hành lý một hành khách đến sân bay Rennes từ Senegal, qua Barcelona, vào năm 2014. Sau khi bị tịch thu, chiếc trống được giao cho Bảo tàng Mỹ thuật Rennes bảo quản và phục chế. Đến năm 2026, phía Việt Nam đề nghị tiếp nhận và phía Pháp đồng ý bàn giao.

Thế mà chỉ cần thay đổi vài chữ, một câu chuyện chống buôn bán cổ vật có thể khoác lên mình chiếc áo lộng lẫy của ngoại giao văn hóa. Thôi thì trống đã về, ta cứ mừng. Nhưng trước khi đánh trống, xin hỏi một câu:

Trống ai đánh mà kêu? Công ai làm mà… kể? Mời quý vị nghe Ông Ba, Anh Bảy và Cô Sáu bàn ngang tán dọc về chuyện này như sau:

Trống đồng lưu lạc đến đây,

Ai đem chẳng rõ, quan Tây giữ giùm.

Mười năm bảo quản âm thầm,

Đến ngày trao lại, trống rầm ngoại giao! (Ông Ba)

 

Trống đồng một thuở Đông Sơn,

Hai ngàn năm vẫn dấu son giống nòi.

Phiêu lưu chẳng biết bao nơi,

Hải quan Pháp giữ, nay thời hồi hương. (Cô Sáu)

 

(Hải Sơn) Và bây giờ mời quý vị cùng theo dõi vở kịch vui: “Trống Ai Đánh Mà Kêu? Công Ai Làm Mà… Kể?”, xin được phép bắt đầu …

………………………………….

CẢNH DUY NHẤT: (Vẫn buổi sáng tại quán Cà Phê Sáu Luật, tiệm chưa có đông khách, ba người ngồi tán chuyện lai rai, ông Ba lên tiếng trước ...)

Ông Ba:  Thằng Bảy, với cô Sáu! Hai người có nghe tin gì chưa? Pháp vừa bàn giao cho Việt Nam chiếc trống đồng Đông Sơn hơn hai ngàn năm tuổi đó!

Anh Bảy: Vậy sao! Nghe “bàn giao” tui đoán chắc hồi xưa Tây đô hộ nước mình, khuân cái trống xuống tàu đem về Paris hả?

Cô Sáu: Tôi cũng nghĩ vậy. Trong đầu tôi hiện ra cảnh chiếc trống nằm bên sông Seine hơn trăm năm, ngày đêm thương nhớ quê hương da diết! He he he.

Ông Ba: Nhớ cái con khỉ á! Trống này đâu có hồ sơ nào nói là Pháp lấy từ Việt Nam thời thuộc địa đâu chớ?

Anh Bảy: Ủa? Nếu Tây không lấy thì sao gọi là bàn giao hả ông Ba?

Ông Ba: Chuyện là vầy. Năm 2014, Hải quan Pháp kiểm tra hành lý một hành khách đáp xuống sân bay Rennes từ Senegal, qua Barcelona.

Cô Sáu: Rồi sao nữa ông Ba?

Ông Ba: Trong số hành lý đó, họ phát hiện một món đồ bằng đồng đáng nghi. Chuyên gia xem xét rồi xác định là trống Đông Sơn cổ.

Anh Bảy: Khoan! Vậy là Pháp không qua Việt Nam lấy trống, mà cái trống tự … đi vòng châu Phi rồi chạy qua Pháp chứ gì?

Cô Sáu: Anh  Bảy nói nghe giống như trống đi du lịch bụi quá! (đọc)

Hai ngàn năm tuổi trống ơi,

Qua bao dâu bể, mấy đời đổi thay.

Nhờ Hải quan Pháp ra tay,

Không thôi trống đã về tay nhà giàu! Ha ha ha.

 

Ông Ba: Thì đúng rồi! Việt Nam chưa thấy xuất cảnh lúc nào, Senegal không biết nhập cảnh lúc nào, cuối cùng Hải quan Pháp đứng ra… giữ giùm. Vậy không du lịch bụi là gì?

Anh Bảy: Rồi trống được Bảo tàng Mỹ thuật Rennes bảo quản, phục chế nó hơn mười năm. Thì ra là vậy!

Cô Sáu: Vậy phải nói cho chính xác: Pháp tịch thu một cổ vật bị đưa vào nước họ không đúng quy định, giữ gìn nó, rồi bàn giao lại cho Việt Nam. Chuẩn chưa?

Ông Ba: Vậy mới chuẩn! Chớ nói “Pháp trao trả báu vật Việt Nam” mà không kể đầu đuôi, bà con dễ tưởng Macron vừa mở kho thuộc địa, lôi trống An Nam ra phủi bụi rồi nói: “Xin lỗi, trả lại quý vị nè!” Ha ha ha.

Anh Bảy: He he he! Đặc biệt cái hay nằm ở cụm chữ “nhân chuyến thăm ...” mới vui chứ.

Cô Sáu: Thì đúng là lễ bàn giao diễn ra nhân chuyến thăm mà, có gì sai đâu anh Bảy?

Ông Ba: Không sai. Nhưng làm thế nào để khỏi biến chữ “nhân” thành chữ “nhờ” mới là chuyện đáng nói.

Anh Bảy: Thì đó! Hiểu chưa cô Sáu? “Nhân chuyến thăm của lãnh đạo, Pháp trao trả trống ....” Người ta đọc lướt qua một cái sẽ dễ nghĩ là: lãnh đạo vừa tới Paris là cổ vật hai ngàn năm … cảm động xin hồi hương ngay tút xuỵt! He he he.

Cô Sáu: Anh Bảy này! Anh ác miệng vừa thôi! Cứ chọc quê Nhà Nước ta hoài.

Anh Bảy: Tui nói vui chớ có kết luận gì đâu. Nhưng tin tức là phải có đầu có đuôi. Người dân có quyền biết chiếc trống từ đâu tới Pháp!

Ông Ba: Đúng vậy. Ngoại giao có nghi thức của ngoại giao. Còn lịch sử của hiện vật vẫn phải kể đúng lịch sử của hiện vật. (đọc)

Việc nào việc nấy phân minh,
Đừng đem chiếc trống biến thành chiến công.
Trống đồng dẫu có long đong,
Về quê thì quý, kể không sai lời.

Anh Bảy: He he he! Đúng là cái chỗ tui thắc mắc đó. Nếu không nói rõ nguồn gốc vụ tịch thu, người ta rất dễ liên tưởng đây là chuyện hoàn trả di sản thời thuộc địa.

Cô Sáu: Nói gì thì nói, chuyện này thật ra cũng đáng mừng chớ bộ. Một cổ vật Việt Nam hơn hai ngàn năm tuổi được nhận diện, bảo quản rồi trở về Việt Nam, quá tốt!

Ông Ba: Đúng! Mừng thì cứ mừng. Có ai cấm đâu. Nhưng sự thật vốn đã đẹp thì cần gì trang điểm quá tay?

Anh Bảy: Câu này hay đó ông Ba: “Sự thật đã đẹp thì đừng trang điểm quá tay.” Nhất là trang điểm cho cái trống. Đánh phấn dày quá, tới lúc đánh lên nó kêu “bộp bộp” chớ hết “tùng tùng” đó nha! He he he.

Cô Sáu: Anh Bảy lại phá nữa rồi! Để tôi hỏi thử: nếu Hải quan Pháp không phát hiện thì giờ chiếc trống ở đâu?

Ông Ba: Câu này khó đa. Có thể vào tay nhà sưu tập nào rồi. Hoặc tiếp tục trôi nổi trên thị trường cổ vật.

Anh Bảy: Nếu vậy thì trong câu chuyện này, công của Hải quan Pháp và Bảo tàng Rennes trong việc giữ gìn hiện vật cũng đáng được nhắc tới, đúng không?

Cô Sáu: Đúng. Người ta giữ hơn chục năm, bảo quản, phục chế. Đến lúc Việt Nam nhận về thì cũng nên kể đầy đủ quá trình đó mới phải.

Ông Ba: Vậy thì tiêu đề chính xác nhất phải là: “Cổ vật Đông Sơn bị Hải quan Pháp tịch thu, sau hơn mười năm được bàn giao về Việt Nam.” Chuẩn chứ? (ngâm)

Trống về, dân Việt vui ghê,
Công ai cứ nói đúng về công ai?
Lịch sử minh bạch, thẳng ngay
Trét thêm son phấn có ngày … mất luôn.

(Cả ba cùng cười vang và lập lại): - Đúng! Đúng chuẩn luôn. Trét thêm son phấn … Ha ..ha ..ha … có ngày … mất luôn … Ha ..ha ..ha ..

Màn Từ Từ Hạ