Dưới chế độ độc đảng, người dân thường chỉ được nhìn như một nguồn lợi. Ruộng đất của họ bị thu hồi để làm dự án. Mồ hôi của họ được đem bán ra xứ người để đổi lấy ngoại tệ. Khi họ sa cơ nơi đất khách, chính quyền lo giữ thể diện nhiều hơn lo cứu giúp. Thân phận những người lao động trẻ mang nợ ra đi là một thí dụ điển hình.
Trong chuyên mục BÌNH LUẬN hôm nay, kính mời quý thính giả theo dõi bài viết của ĐOÀN KHÔI, thành viên Ban Biên Tập đài ĐLSN, tựa đề "Nạn nhân trước khi thành tội phạm", sẽ do Vân Khanh trình bày sau đây ...
Từ ngày 8 đến ngày 11 tháng 11 năm 2026, Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước CSVN Tô Lâm sang thăm Nhật Bản. Hà Nội muốn kêu gọi thêm vốn đầu tư từ Tokyo. Nhưng cái bóng phủ lên chuyến đi lại là chuyện người lao động Việt Nam tại xứ hoa anh đào. Trước đó, Thượng nghị sĩ Haruo Kitamura đã nêu ra một con số gây chấn động. Theo thống kê năm 2025, người Việt chiếm 32,6% số người ngoại quốc bị bắt vì tội hình sự và vi phạm luật đặc biệt tại Nhật, tức 4.167 người. Trong khi đó, người Việt chỉ chiếm khoảng 18,2% số người ngoại quốc cư ngụ, không kể thường trú nhân. Ông Kitamura đề nghị Nhật có thể ngưng hẳn việc nhận lao động Việt, hoặc xét xem nghi can có tập trung ở tỉnh nào để ngưng nhận người từ tỉnh đó. Thủ tướng Sanae Takaichi trả lời rằng chính phủ nên nghiên cứu biện pháp đối phó. Cũng trong chuyến đi, hai bên dự trù ký một thỏa thuận trao đổi tin tức về công dân bị bắt giữ trên lãnh thổ của nhau.
Đọc qua con số ấy, nhiều người dễ đi tới kết
luận rằng người Việt sang Nhật để phạm pháp. Kết luận đó vừa bất công vừa nông
cạn. Chính ông Kitamura cũng thừa nhận phần đông người Việt tại Nhật tôn trọng
luật pháp. Ông cũng nhìn nhận sự chênh lệch có thể do tuổi tác, giới tính, nghề
nghiệp và tư cách cư trú. Câu hỏi cần đặt ra không phải là người Việt xấu hay tốt.
Câu hỏi thật sự là: cái gì đã đẩy một số người trẻ từ thân phận lao động lương
thiện sang con đường tội lỗi?
Câu trả lời bắt đầu từ trước khi họ bước lên
phi cơ. Để có một suất "thực tập sinh kỹ năng" sang Nhật, nhiều gia
đình nông thôn phải vay từ năm đến tám ngàn Mỹ kim để đóng tiền cho công ty môi
giới. Có nhà phải cầm cố cả mảnh đất ông bà để lại. Một người thợ hàn kể với
AFP rằng anh mang theo món nợ 7.500 Mỹ kim khi đặt chân tới Nhật. Món nợ đó là
sợi xích đầu tiên.
Sợi xích thứ hai là chính hệ thống thực tập
sinh. Theo luật lệ, người lao động thường bị buộc phải ở lại với một chủ duy nhất,
dù bị trả lương thấp, ở chỗ tồi tàn hay bị quấy nhiễu. Đồng Yen mất giá khiến đồng lương tối thiểu không đủ
trả nợ và gởi về nhà. Riêng năm 2025, cơ quan di trú Nhật cho biết khoảng 6.500
thực tập sinh đã bỏ trốn khỏi nơi làm việc. Một khi mất giấy tờ hợp lệ, họ rơi
vào vùng tối. Ở đó, các băng nhóm trộm cắp và lừa đảo dễ dàng chiêu dụ những
người trẻ đang bị nợ nần bức bách. Chính Nhật Bản cũng đã nhìn nhận hệ thống
này thất bại và sẽ bãi bỏ vào năm 2027.
Nhưng nếu phía Nhật có phần trách nhiệm, thì
phía Hà Nội có trách nhiệm lớn hơn nhiều. Người trẻ Việt Nam không tự nhiên bỏ
làng bỏ xứ. Họ ra đi vì trong nước không đủ công ăn việc làm tử tế. Nông thôn
kiệt quệ, ruộng đất bị thu hồi, đồng lương xí nghiệp không đủ sống. Thay vì giải
quyết tận gốc, chế độ biến chuyện xuất cảng lao động thành một ngành kinh
doanh. Các công ty môi giới thu tiền của dân. Nhà nước thu kiều hối rồi khoe đó
là thành tích. Theo Nghị định 283, người lao động ở lại nước ngoài quá hạn có
thể bị phạt tới 100 triệu đồng. Như vậy, người dân bị móc túi cả lúc ra đi lẫn
lúc gặp nạn.
Điều đáng buồn hơn nữa là người lao động Việt
không được ai đứng ra bênh vực. Tổ chức Theo dõi Nhân
quyền đã gởi thư cho Thủ tướng Takaichi, nhắc rằng Việt Nam chưa giữ lời cam kết
về quyền lao động trong hiệp ước CPTPP. Hà Nội chưa phê chuẩn Công ước 87 của Tổ
chức Lao động Quốc tế. Cho tới nay, Việt Nam vẫn chưa có luật cho phép lập công
đoàn độc lập. Công đoàn duy nhất trong nước chỉ là công cụ của đảng. Một người
thợ bị chủ ép, bị môi giới bóc lột, chỉ còn biết nuốt nước mắt hoặc bỏ trốn.
Vậy Tô Lâm đã nói gì với đồng bào tại Tokyo?
Ông khuyên bà con tuân thủ luật pháp Nhật, đừng làm ảnh hưởng tới quan hệ giữa
hai nước. Ông không nói một lời về món nợ môi giới. Ông cũng không hứa siết chặt
các công ty bóc lột người đi lao động. Lời dặn ấy cho thấy điều Hà Nội lo nhất
là thể diện của chế độ, chứ không phải số phận của người dân. Thỏa thuận trao đổi
tin tức về công dân bị bắt cũng cùng một tinh thần. Chính quyền muốn quản lý
công dân của mình ở nước ngoài, chứ không lo bảo vệ họ.
Hơn bảy trăm ngàn người Việt đang sống, học và
làm việc tại Nhật. Phần lớn họ cần cù và lương thiện. Nhưng nay cả cộng đồng bị
nhìn bằng con mắt nghi kỵ. Nguy hiểm hơn nữa, cả một vùng quê có thể bị gắn
nhãn chỉ vì quê quán của vài nghi can. Đó là cái giá mà người dân phải trả cho
một chế độ coi sức lao động của dân như món hàng xuất cảng.
Một quốc gia tử tế không xuất cảng con em mình
như hàng hóa. Một chính quyền có trách nhiệm phải tạo công ăn việc làm trong nước,
kiểm soát nghiêm các công ty môi giới, và cho người lao động quyền lập hội để tự
bảo vệ. Chừng nào CSVN còn độc quyền cai trị và coi kiều hối là thành tích, thì
người trẻ Việt Nam còn phải mang nợ ra đi. Nhiều người trong số họ đã là nạn
nhân từ trước khi bị gọi là tội phạm./.
No comments:
Post a Comment