Bán Vị Trí Chiến Lược, Mua Sự Im Lặng

Bình Luận

CSVN đã ký không biết bao nhiêu hiệp định quốc tế, kèm lời hứa tôn trọng nhân quyền. Nhưng chữ ký ấy chỉ có giá trị khi đem lại lợi lộc. Chuyến công du Nhật Bản sắp tới của là một ví dụ tiêu biểu.

Trong chuyên mục BÌNH LUẬN hôm nay, kính mời quý thính giả theo dõi bài viết của ĐỖ HOÀNG LAN, thành viên Ban Biên Tập đài ĐLSN, tựa đề "Bán Vị Trí Chiến Lược, Mua Sự Im Lặng", sẽ do Hướng Dương trình bày sau đây ...

Ngày Chủ nhật 8 tháng 11 năm 2026, ông Tô Lâm, Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước CSVN, bắt đầu chuyến viếng thăm Nhật Bản bốn ngày, nối tiếp cuộc thăm viếng Hà Nội của Thủ tướng Sanae Takaichi hồi tháng Năm. Nghị trình gồm an ninh năng lượng, đất hiếm, chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, cùng hợp tác quốc phòng và an ninh hàng hải trước các hoạt động lấn lướt của Trung Cộng trên Biển Đông. Ngay trước chuyến đi, văn phòng Tokyo của tổ chức Human Rights Watch đã gửi thư thẳng đến bà Takaichi. Lá thư yêu cầu bà công khai lên tiếng về việc Hà Nội bội ước những cam kết cải tổ lao động trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương, gọi tắt là CPTPP.

Hiệp định CPTPP ký kết năm 2018 bao gồm các điều khoản về quyền tự do lập hội và quyền thương lượng tập thể của người lao động. Để hưởng ưu đãi thuế quan béo bở từ khối mậu dịch này, CSVN đã hứa sửa luật, cho phép công nhân lập tổ chức đại diện độc lập. Hà Nội cũng cam kết phê chuẩn Công ước số 87 của Tổ chức Lao động Quốc tế về tự do lập hội chậm nhất vào tháng Giêng năm 2024. Hạn chót ấy trôi qua gần ba năm, luật cho phép công đoàn độc lập vẫn chưa ra đời. Công nhân Việt Nam vẫn chỉ có một thứ "công đoàn" duy nhất, là cánh tay nối dài của đảng, lo giữ trật tự cho chủ hơn là bênh vực người làm thuê.

Bà Kanae Doi, người điều hành văn phòng này, nói thẳng rằng Hà Nội đã phá vỡ lời hứa cải tổ và tiếp tục đàn áp các quyền tự do căn bản. Theo bà, mười năm qua chế độ đã làm tan nát xã hội dân sự, gia tăng truy bức người bất đồng chính kiến ở hải ngoại, và dùng luật hà khắc để hình sự hóa quyền tự do phát biểu. Hiện có hơn 160 tù nhân chính trị đang thụ án trong các nhà tù CSVN.

Chính Tokyo từng mô tả CPTPP như nền tảng của một trật tự kinh tế tự do và công bằng, giữa các quốc gia cùng chia sẻ những giá trị như dân chủ, nhân quyền và pháp quyền. Nhật Bản lại là nước gánh vác vai trò dẫn dắt hiệp định, sau khi Hoa Kỳ rút khỏi hiệp ước tiền thân vào năm 2017. Nếu Tokyo làm ngơ trước một thành viên ngang nhiên bội ước, uy tín của Nhật trong vai trò người bảo vệ trật tự dựa trên luật lệ sẽ bị sứt mẻ.

Nhưng ít ai tin bà Takaichi sẽ làm khó ông Tô Lâm. Ông Teppei Kasai, chuyên viên cao cấp của Human Rights Watch tại Tokyo, cho rằng khó mà lạc quan. Theo ông, Nhật Bản xưa nay vẫn im lặng trước các vụ vi phạm nhân quyền của Hà Nội, một phần vì đang tranh ảnh hưởng với Bắc Kinh. Giáo sư James Brown của Đại học Temple còn nói ông sẽ hết sức sửng sốt nếu bà Takaichi đặt nhân quyền lên trên quyền lợi kinh tế và an ninh.

Những nhận định ấy phơi bày thủ thuật quen thuộc của CSVN: đem vị trí địa lý và mối tranh chấp với Trung Cộng ra làm món hàng ngoại giao. Cường quốc nào cần Việt Nam làm tiền đồn ngăn chận Bắc Kinh thì phải trả giá bằng sự im lặng về nhân quyền. Hồi tháng Ba, khu trục hạm Onami của Nhật cập bến Vũng Tàu, lần đầu tiên sau mười tám năm. Mỗi chuyến tàu, mỗi chương trình yểm trợ hải quân đều trở thành tấm giấy thông hành để Hà Nội tiếp tục bỏ tù người dân.

Thế nhưng, nghịch lý nằm ở chỗ CSVN chưa bao giờ là một tiền đồn đáng tin cậy chống Trung Cộng. Trước mặt Tokyo hay Washington, Hà Nội khoác áo nạn nhân của bành trướng phương Bắc. Trước mặt Bắc Kinh, họ lại cúi đầu nhắc mãi "mười sáu chữ vàng" và "tình hữu nghị anh em". Một chế độ đặt sự sống còn của đảng cao hơn quyền lợi dân tộc sẽ luôn sẵn sàng thỏa hiệp với Bắc Kinh khi quyền lực bị đe dọa. Vì vậy, sự im lặng của Tokyo không mua được một đồng minh vững chắc. Nó chỉ củng cố một tập đoàn cai trị biết chơi hai mặt.

Cũng nên hỏi tại sao CSVN sợ công đoàn độc lập đến thế. Năm 1980, công đoàn Đoàn Kết ra đời từ các xưởng đóng tàu ở Gdansk, và chưa đầy mười năm sau, chế độ cộng sản Ba Lan sụp đổ. Hà Nội hiểu rõ bài học ấy. Một nghiệp đoàn thật sự là mầm mống của xã hội dân sự, điều mà chế độ độc đảng không thể dung chứa. Do đó, ký hiệp định để lấy ưu đãi, rồi lần lữa không thi hành, là phản xạ tự nhiên của một chính quyền đặt quyền lực lên trên chữ tín.

Về phía Nhật Bản, cái lợi trước mắt là đất hiếm, chất bán dẫn và một đối tác hải quân trên Biển Đông. Không ít công nhân Việt Nam làm việc trong các xưởng máy có vốn Nhật vẫn không có quyền lập hội để bênh vực chính mình. Khi Tokyo im lặng, giới chủ Nhật cũng gián tiếp hưởng lợi từ một lực lượng lao động bị bịt miệng. Trật tự dựa trên luật lệ khi ấy chỉ còn là khẩu hiệu, áp dụng khi tiện và bỏ qua khi bất tiện.

Một mối bang giao bền vững phải dựa trên lòng tin của nhân dân, chứ không phải trên sự thỏa hiệp với một đảng cầm quyền. Nhật Bản có đủ uy tín để nói thẳng với ông Tô Lâm rằng chữ ký trên hiệp định phải được tôn trọng. Nếu Tokyo không dám nói, Hà Nội sẽ tin rằng vị trí chiến lược có thể mua được mọi sự im lặng. Và người trả giá trước hết vẫn là người dân Việt Nam./.