Nhạc sĩ Phạm Đình Chương

Danh Nhân Nước Việt

Kính thưa quý thính giả, một nhạc sĩ tiêu biểu nền tân nhạc miền Nam trước năm 1975, và ông cũng là ca sĩ với danh hiệu Hoài Bắc. Nhiều bản nhạc phổ từ thơ của ông đã trở thành những tình khúc bất hủ, đi vào lòng người như: Đôi mắt người Sơn Tây (thơ Quang Dũng), Mộng dưới hoa (thơ Đinh Hùng), Nửa hồn thương đau (thơ Thanh Tâm Tuyền), Đêm nhớ trăng Sài Gòn (thơ Du Tử Lê)… Ngoài ra, ông còn đóng góp cho nền tân nhạc Việt Nam bài trường ca bất hủ Hội Trùng Dương nói về 3 con sông của 3 miền: sông Hồng, sông Hương và sông Cửu Long. 

Qua chuyên mục Danh Nhân Nước Việt tuần này, chúng tôi xin gửi đến quý thính giả bài “Nhạc sĩ Phạm Đình Chương” của Việt Thái qua giọng đọc của Minh Nguyệt để kết thúc chương trình phát thanh tối hôm nay.

Đó là lời nhạc trong ca khúc “Mộng Dưới Hoa” của nhạc sĩ Phạm Đình Chương, phổ thơ Đinh Hùng, do Ca sĩ Vũ Khanh trình bày.

Nhạc sĩ Phạm Đình Chương sinh ngày 14 tháng 11 năm 1929 tại làng Bạch Mai, Hà Nội, xuất thân trong một gia đình có truyền thống văn nghệ, thân phụ và thân mẫu đều chuyên về nhạc cổ truyền.

Năm 1947, khi 18 tuổi, Phạm Đình Chương bắt đầu sáng tác nhạc, với tác phẩm đầu tay là ca khúc Ra Đi Khi Trời Vừa Sáng. Năm 1951, sau chính sách cải cách ruộng đất và những ngày rèn cán, chỉnh khuôn, bộ mặt tráo trở của ĐCSVN đã hiện nguyên hình. Ông và gia đình di chuyển vào Nam, sinh sống tại Sài Gòn.

Tại đây, với tên Hoài Bắc, ông cùng với anh ruột là nhạc sĩ Hoài Trung, chị ruột là ca sĩ Thái Hằng, em ruột là ca sĩ Thái Thanh và anh rể là nhạc sĩ Phạm Duy, thành lập thành Ban Hợp Ca Thăng Long, du ca khắp các thành phố lớn ở miền Nam Việt Nam.

Là linh hồn của Ban Hợp Ca, Phạm Đình Chương vừa đi lưu diễn vừa sáng tác, tay đàn tay bút từ thành phố này đến thành phố khác, sinh lực tuổi trẻ và tâm tình yêu nước đã thể hiện trong từng ca khúc của ông. Thời kỳ này, các sáng tác của ông thường mang âm hưởng miền Bắc, nói lên tâm trạng hoài hương của mình như Khúc Giao Duyên, Được Mùa, Tiến Dân Chài.

Thời gian sau, ông viết nhiều bản nhạc vui tươi hơn: Sớm Đêm, Ly Rượu Mừng, Đón Xuân v.v. Đặc biệt là Trường Ca Bất Hủ Hội Trùng Dương mà ông viết về đất nước Việt Nam hoa gắm qua ba nhạc phẩm nói về Sông Hồng, Sông Hương và Sông Cửu Long. Theo như lời ông nói với gia đình, trường ca này đã mất bốn năm mới hoàn tất. Hơn thế nữa, một sáng tác lãng mạn và để đời trong thập niên 1950 gắn liền với tên tuổi của ông là ca khúc Bất Hủ, phổ theo thơ của thi sĩ Đinh Hùng, tựa đề Mộng Dưới Hoa.

Nhạc phẩm này đã trở thành một trong những bài tình ca được ưa chuộng nhất thời bấy giờ và được nhiều ca sĩ trình bày sau này. Phần nhiều những tác phẩm của ông được xếp vào dòng nhạc tiền chiến vì mang phong cách trữ tình lãng mạn. Hai sáng tác đầu tiên Ra Đi Khi Trời Vừa Sáng và Hò Leo Núi đều có tính khí hào hùng, tươi trẻ.

Trong thập niên 1960, ông sáng tác một loạt ca khúc phổ thơ rất thành công và được ưa chuộng như Nửa Hồn Thương Đau, Ngợi Ca Tình Yêu và Đêm Màu Hồng (thơ Thanh Tâm Tuyền), Khi Cuộc Tình Đã Chết thơ Du Tử Lê), Người Đi Qua Đời Tôi (thơ Trần Dạ Từ), và nổi bật nhất là ca khúc Đôi Mắt Người Sơn Tây (thơ Quang Dũng).

Từ đó, Phạm Đình Chương được giới văn nghệ vinh danh là một trong những nhạc sĩ phổ thơ hay nhất, giai đoạn này cũng là lúc ông lập ra phòng trà Đêm Màu Hồng với Ban Hợp Ca Thăng Long, đã biến thành tụ điểm của các văn nghệ sĩ đương thời. Biến cố 30 tháng 4 năm 1975 là nhân chứng đổi đời với cuộc sống nghẹt thở, ông cùng gia đình vượt biên tị nạn cộng sản vào năm 1979, được định cư tại California, Hoa Kỳ.

Ngày 22 tháng 8 năm 1991, ông từ trần tại quận Cam, Nam California, hưởng thọ 62 tuổi. Tro cốt ông được gia đình mang rải trên biển như ca khúc cuối đời “Khi Tôi Chết Hãy Đem Tôi Ra Biển”, phổ từ thơ Du Tử Lê.

Nhạc sĩ Phạm Đình Chương có tài dùng ngũ cung, cấu trúc nhạc mới nhưng vẫn giữ được âm điệu, tính chất và tâm hồn Việt Nam.

Ông là một trong những nghệ sĩ miền Bắc di cư vào Nam, được hít thở không khí tự do nên tài năng phát triển mang lại cho miền Nam những bản nhạc vượt thời gian. Đời sống thúc bách của sinh kế không làm ông ngưng sáng tác, tâm sự một người lưu lạc chất ngất nỗi niềm khiến ông cảm thấy gần gũi với những vần thơ của thi sĩ Du Tử Lê. Những bài thơ như Khi Tôi Chết Hãy Đem Tôi Ra Biển, Đêm Nhớ trăng Sài Gòn, hay Quê Hương Là Người Đó được phổ nhạc trong sự chia sẻ này.

Sau năm 1975, sáng tác của ông ở hải ngoại trở thành những ca khúc có sức lôi cuốn mạnh mẽ, nói lên được tâm tư của thời đại. Thơ với chất lãng mạn sẵn có hợp cùng âm điệu dòng nhạc để thành những hồi ức nhớ lại những cuộc tình với phận người. Đã có nhiều chương trình hát để tưởng niệm nhạc sĩ Phạm Đình Chương và có những ca khúc được trình bày để thay lời cảm tạ, mà nhiều người gọi đó là những bông hoa tô điểm cho đời.

Mặc dù ông đã về cõi Vĩnh Hằng, nhưng tên tuổi vẫn sống mãi trong lòng giới mồ điệu. Kính chào Vĩnh Biệt Phạm Đình Chương, một nhạc sĩ tài hoa của đất nước. Vĩnh Biệt Phạm Đình Chương, một nhạc sĩ tài hoa của đất nước.