Kính thưa quý thính giả, những con số tăng trưởng vừa được nhà cầm quyền công bố đang đem lại một bức tranh kinh tế đầy lạc quan. Nhưng từ những tường trình đến bữa cơm gia đình vẫn còn những điều cần xét cho thấu đáo.
Mời quý thính giả nghe phần bình luận của Giao Phương Trần, thành viên ban biên tập đài ĐLSN với tựa đề: “Tăng Trưởng Trên Giấy, Cơm Áo Ngoài Đời”, qua sự trình bày của Vân Khanh để tiếp nối chương trình tối nay.
Giao Phương Trần
Theo báo Nhân Dân ngày 3 tháng 10, tổng sản phẩm trong nước của Việt Nam trong 9 tháng năm 2026 tăng 9,01%. Một con số đáng chú ý. Nhưng sau tiếng vỗ tay, có một câu hỏi cần được trả lời: tăng trưởng ấy đã đi vào đời sống đồng bào tới đâu?
Người dân không đem tỷ lệ GDP ra chợ mua gạo. Công nhân không trả tiền phòng trọ bằng biểu đồ. Một người mẹ cũng không thể đóng học phí cho con bằng lời hứa về tương lai. Giữa thành tích được công bố và sự yên tâm của từng gia đình, cần có những bằng chứng cụ thể.
Mức bình quân không phải số tiền mọi người đều nhận được. Nó cũng chưa cho biết ai tăng thu nhập nhờ năng suất, ai phải làm thêm giờ, và ai vẫn đứng ngoài phần cải thiện ấy. Một con số chung có thể đúng mà vẫn chưa kể hết chuyện đời sống.
Điều cần xét là hoàn cảnh từng nhóm. Một gia đình dành phần lớn tiền bạc cho thức ăn và tiền nhà sẽ chịu tác động khác với gia đình có nhà sẵn, có khoản dành dụm. Rổ hàng hóa thống kê là công cụ đo lường; bữa cơm mỗi nhà còn tùy túi tiền.
Vấn đề là khoảng cách giữa thành quả ghi trong báo cáo và thành quả người dân thực sự thụ hưởng. Khoảng cách ấy phải được đo, được giải thích và được thu hẹp, thay vì che đậy bằng những lời ca tụng.
Một nền kinh tế có thể sản xuất nhiều hơn mà lợi ích phân phối chưa tương xứng. Nếu lợi nhuận tăng nhanh còn tiền công tăng chậm, người làm ra của cải sẽ khó hưởng đủ thành quả. Muốn biết tăng trưởng phục vụ ai, phải nhìn cả cách chia phần, chứ không chỉ tổng số.
Cần hỏi thêm: việc làm mới có bền vững không? Người làm việc có được trả công đầy đủ, được bảo hiểm và được nghỉ ngơi đúng mức không? Thu nhập cao hơn nhờ kéo dài ngày lao động chưa thể được xem ngang với thu nhập cao hơn nhờ kỹ năng và năng suất.
Với người buôn bán nhỏ, thước đo phát triển còn là khả năng giữ được sanh kế. Một thủ tục rõ ràng, một khoản phí hợp lý, một quy định ổn định có thể quý hơn nhiều lời cổ võ. Nhà cầm quyền muốn giúp dân làm ăn phải giảm những trở ngại do chính mình tạo ra.
Trong một xã hội lành mạnh, người dân được quyền nói rằng đời sống mình chưa khá lên. Lời than phiền ấy là tin tức cần lắng nghe. Không ai hiểu tiền chợ, tiền thuốc và khoản nợ cuối tháng của một gia đình bằng chính những người đang gánh vác gia đình đó.
Nếu báo cáo sáng sủa mà người dân vẫn bất an, nhà cầm quyền có bổn phận tìm hiểu nguyên do. Có thể thành quả phân phối không đều; có thể một nhóm đang chịu phí tổn quá lớn. Câu trả lời phải đến từ điều tra nghiêm túc, không phải lời trách dân thiếu lạc quan.
Càng đặt mục tiêu tăng trưởng cao, càng phải đề phòng việc chạy theo thành tích. Một dự án chỉ đáng làm khi có nhu cầu thật, hiệu quả thật và nguồn lực phù hợp. Đẩy nhanh chi tiêu để đẹp báo cáo có thể để lại nghĩa vụ trả nợ cho những năm sau.
Đồng tiền ngân sách là tiền của dân. Công trình phải được đánh giá bằng ích lợi đem lại, bằng phí tổn vận hành và khả năng sử dụng lâu dài. Một con đường ít người đi hay một cơ sở bỏ trống không thể được biện hộ chỉ bằng giá trị xây dựng đã góp vào tăng trưởng.
Đánh giá tiến bộ cũng phải tính tới môi trường. Nếu sản xuất tăng mà nguồn nước bị tổn hại, sức khỏe cộng đồng suy giảm, thì phí tổn sẽ quay về từng gia đình. Thành quả trước mắt không cho phép người quyết định trút hậu quả xuống dân nghèo hoặc thế hệ sau.
Vậy cần làm gì? Trước hết, công bố số liệu dễ kiểm tra về thu nhập, sức mua, việc làm và mức sống theo từng nhóm dân cư. Bên cạnh mức bình quân, cần biết đời sống của lớp người ở giữa và những người thấp nhất trên thang thu nhập thay đổi ra sao.
Kế đó, bảo vệ tiền công và quyền lợi lao động, tạo điều kiện để người làm việc lên tiếng về những điều ảnh hưởng trực tiếp tới mình. Khi tiếng nói của họ được lắng nghe, chính sách mới có cơ hội sửa đúng chỗ, thay vì chỉ đáp ứng những báo cáo từ trên xuống.
Sau cùng, ngân sách phải đặt nhu cầu thiết yếu của đồng bào vào vị trí xứng đáng. Giáo dục, y tế và chỗ ở cần được xem xét từ khả năng chi trả của dân. Phát triển có ý nghĩa khi một người làm việc lương thiện có thể nuôi gia đình và dành dụm.
Một quốc gia đáng tự hào khi người dân bớt sợ thất nghiệp, bớt lo bệnh tật, có cơ hội cho con học hành. GDP là thước đo cần thiết, nhưng trách nhiệm công quyền còn nằm ở những điều ấy. Dân cần thành quả đủ thật để sống, đủ bền để tin.
Người dân góp sức làm nên tăng trưởng thì phải được hưởng thành quả và được quyền đòi hỏi lời giải thích. Khi bữa cơm đầy đủ hơn, mái nhà yên ổn hơn, ngày mai bớt bất trắc, con số mới có sức thuyết phục. Cơm áo ngoài đời chính là nơi kiểm nghiệm lời tuyên bố trên giấy.
No comments:
Post a Comment