Suốt nhiều thập niên, đảng CSVN đã chọn cúi đầu trước sức ép của Bắc Kinh, coi sự che chở của phương Bắc quan trọng hơn phẩm giá dân tộc. Trong khi đó, Trung Cộng luôn biến tình "hữu nghị" thành phần thưởng có điều kiện, ban ra khi được vâng lời và thu về khi bị trái ý. Lối ngoại giao dùng loài gấu trúc để thưởng phạt các nước là một thí dụ điển hình.
Trong chuyên mục BÌNH LUẬN hôm nay, kính mời quý thính giả theo dõi bài viết của THẾ VŨ, thành viên Ban Biên Tập đài ĐLSN, tựa đề "Ngoại Giao Gấu Trúc: Món Quà Có Dây Cương", sẽ do Miên Dương trình bày sau đây
Cuối tháng Giêng năm 2026, cặp gấu trúc song sinh Hiểu Hiểu (Xiao Xiao) và Lôi Lôi (Lei Lei) rời Sở thú Ueno ở Đông Kinh để trở về Trung Hoa lục địa. Kể từ đó, nước Nhật lần đầu tiên từ năm 1972 không còn một con gấu trúc nào. Sự ra đi này xảy ra giữa lúc bang giao Bắc Kinh và Đông Kinh căng thẳng. Nguyên do là hồi tháng 11 năm 2025, Thủ tướng Nhật, bà Takaichi Sanae tuyên bố trước Quốc hội rằng một biến cố quân sự tại Đài Loan có thể khiến Nhật phải điều động Lực lượng Phòng vệ. Nhật báo South China Morning Post ở Hồng Kông coi đây là thí dụ mới nhất của "ngoại giao gấu trúc", tức lối dùng loài thú quý hiếm này để thưởng phạt trong bang giao. Đối với người Việt, câu chuyện tưởng như vô hại ấy lại phơi bày một phương pháp mà Trung Cộng từ lâu vẫn áp dụng với chính nước láng giềng phương Nam này.
Ngoại giao gấu trúc được thế giới chú ý từ thập niên 1970. Năm 1972, sau chuyến công du lịch sử của Tổng thống Richard Nixon, Bắc Kinh tặng Hoa Kỳ hai con gấu trúc Lăng Lăng và Hưng Hưng. Cũng trong năm đó, khi Nhật và Trung Cộng thiết lập bang giao, hai con Khang Khang và Lan Lan được đưa sang Đông Kinh. Chỉ với hai con thú hiền lành, Bắc Kinh đã vẽ nên hình ảnh một quốc gia thân thiện, khác hẳn bộ mặt của những năm Cách mạng Văn hóa đẫm máu.
Nhưng món quà ấy sớm đổi bản chất. Từ thập niên 1980, Bắc Kinh thôi biếu tặng và chuyển sang cho thuê. Mỗi cặp gấu trúc nay đi kèm một hợp đồng thường kéo dài mười năm. Nước nhận phải trả khoảng một triệu Mỹ kim mỗi năm. Gấu con sinh ra ở ngoại quốc vẫn thuộc quyền sở hữu của Trung Cộng và phải được gởi trả về khi đến tuổi. Nói cách khác, Bắc Kinh không cho đi bất cứ thứ gì. Họ chỉ cho mượn, và giữ chặt sợi dây trong tay.
Các nhà nghiên cứu tại Đại học Oxford Anh Quốc từng ghi nhận rằng nhiều vụ cho thuê gấu trúc diễn ra gần với các thương vụ lớn. Đó có thể là hợp đồng mua bán uranium, cá hồi hay kỹ thuật cao cấp. Gấu trúc vì thế trở thành một thứ con dấu đóng lên những thỏa thuận kinh tế có lợi cho Bắc Kinh.
Mặt trái của chính sách ấy là hình phạt. Khi bang giao xấu đi, hợp đồng không được gia hạn và không có gấu mới gởi sang. Hoa Kỳ từng trải qua điều đó. Cuối năm 2023, giữa lúc quan hệ Mỹ – Trung xuống thấp, ba con gấu trúc tại Sở thú Quốc gia ở Hoa Thịnh Đốn bị đưa về nước. Một năm sau, khi Bắc Kinh muốn hạ nhiệt căng thẳng, một cặp gấu mới lại được gởi sang. Củ cà rốt và cây gậy được dùng nhịp nhàng, không hề che giấu.
Trường hợp nước Nhật hiện nay còn rõ rệt hơn. Bà Takaichi chỉ nói lên sự thật địa lý và chiến lược. Đài Loan nằm sát quần đảo phía nam nước Nhật, và một cuộc chiến tại eo biển này chắc chắn sẽ đe dọa an ninh của Nhật. Thế nhưng chỉ một câu nói thẳng thắn ấy cũng đủ để Trung Cộng nổi giận. Ngoài việc không gởi gấu mới, Bắc Kinh còn khuyến cáo công dân tránh du lịch sang Nhật, đánh thẳng vào ngành du lịch của nước này.
Thông điệp của Bắc Kinh rất đơn giản: Tình hữu nghị của Trung Cộng luôn có điều kiện. Gấu trúc chỉ là phần nổi, dễ thương và dễ thấy nhất của một chính sách cưỡng ép rộng lớn hơn nhiều. Phía sau nó là việc siết chặt nhập cảng, cắt nguồn khoáng sản hiếm quý, cấm du khách và trừng phạt doanh nghiệp. Tất cả đều nhằm một mục đích là buộc các quốc gia khác phải tự kiểm duyệt lời nói và hành động của mình.
Điều đáng nói là nước Nhật đã không lùi bước. Chính phủ của bà Takaichi chấp nhận để Sở thú Ueno trống vắng. Đông Kinh không rút lại lời tuyên bố về Đài Loan. Người dân Nhật luyến tiếc gấu trúc, nhưng họ hiểu rằng chủ quyền và an ninh quốc gia không thể đem ra đổi lấy vài con thú trong chuồng.
Việt Nam chưa từng được Bắc Kinh cho thuê gấu trúc. Nhưng đất nước này đã nếm đủ “phiên bản” riêng của thứ ngoại giao có điều kiện đó. "Gấu trúc" mà Trung Cộng dành cho Hà Nội là những khẩu hiệu "mười sáu chữ vàng" và "bốn tốt" nghe rất êm tai. Còn cây gậy thì người nông dân Việt Nam biết rất rõ. Nhiều lần, hàng ngàn xe chở thanh long, dưa hấu, vải thiều... nằm chết dí ở các cửa ải Lạng Sơn hàng tuần lễ. Trái cây thối rữa, nông dân trắng tay, chỉ vì Bắc Kinh muốn gây áp lực chính trị.
Điều khác biệt nằm ở cách phản ứng. Trong khi Đông Kinh đứng thẳng lưng, đảng CSVN lại cúi đầu. Mỗi lần bị gây áp lực, Hà Nội không lên tiếng bênh vực quyền lợi dân tộc. Trái lại, họ đàn áp chính những người Việt biểu tình chống Trung Cộng xâm chiếm biển-đảo. Họ bắt giam những tiếng nói bảo vệ Hoàng Sa, Trường Sa. Đảng CSVN sợ mất sự che chở chính trị của Bắc Kinh hơn là sợ mất đất, mất biển.
Câu chuyện hai con gấu trúc rời Đông Kinh vì thế là một bài học cho người Việt. Một quốc gia biết tự trọng có thể chịu mất món quà để giữ lấy tiếng nói của mình. Còn một chế độ đặt sự tồn vong của đảng lên trên quyền lợi dân tộc sẽ mãi phải chạy theo những phần thưởng nhỏ nhoi từ phương Bắc. Nước Nhật đã chọn phẩm giá. Đến bao giờ dân tộc Việt Nam mới có một chính quyền dám chọn như vậy?
No comments:
Post a Comment