Kính thưa quý thính giả, từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, Luật số 86/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, loại bỏ hình phạt tử hình đối với 8 tội danh, trong đó có 2 tội đặc biệt liên quan đến quyền lực và tài sản công: tham ô tài sản và nhận hối lộ. Mức hình phạt cao nhất đối với 2 tội này nay là tù chung thân. Một đất nước mà tham nhũng nhiều năm qua vẫn được chính giới gọi là “giặc nội xâm”, việc bỏ án tử hình đối với tham ô và nhận hối lộ tất nhiên đặt ra một câu hỏi lớn: liệu giảm hình phạt cao nhất có ảnh hưởng đến sức răn đe đối với những người đang nắm quyền lực và tiền bạc của dân hay không?
Mời quý thính giả theo dõi bài viết của Nguyễn Tử Thượng, thành viên ban biên tập đài ĐLSN với tựa đề: Khi Án Tử Hình Rời Khỏi Tội Tham Ô, qua sự trình bày của Khánh Ngọc để tiếp nối chương trình tối nay.
Nguyễn Tử Thượng
Người Việt Nam có câu: “Thượng bất chính, hạ tắc loạn.” Tham nhũng không phải là tội phạm bình thường. Kẻ trộm ngoài đường lấy tiền của một người. Quan chức tham ô có thể lấy tiền của hàng triệu người, bởi tài sản công suy cho cùng được tạo thành từ tiền thuế, tài nguyên và công sức của dân chúng.
Bởi vậy, khi Quốc hội Việt Nam thông qua Luật 86/2025/QH15, bỏ án tử hình đối với tội tham ô tài sản và nhận hối lộ, câu hỏi đáng đặt ra không chỉ là nhân đạo hay không nhân đạo. Câu hỏi quan trọng hơn là: cơ chế nào sẽ thay thế sức răn đe của hình phạt cao nhất để bảo đảm người có quyền không dám tham nhũng?
Luật mới có câu trả lời một phần. “Người bị kết án tù chung thân về tham ô hoặc nhận hối lộ muốn được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt phải chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ, đồng thời hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn.”
Như vậy, nói rằng bỏ tử hình đồng nghĩa với “tham nhũng rồi nộp tiền là về” thì không chính xác. Nhưng nói như thế không có nghĩa những lo ngại của dân chúng là vô căn cứ.
Bởi vấn đề sâu xa hơn nằm ở chỗ: tham nhũng được phát hiện bằng cách nào, ai điều tra người có quyền, và quyền lực có thật sự bị kiểm soát độc lập hay không?
Một bản án nghiêm khắc chỉ có ý nghĩa sau khi tội phạm đã bị phát hiện. Nếu cơ chế giám sát không đủ mạnh, tài sản quan chức không được kiểm soát minh bạch, báo chí không có sự độc lập để điều tra và truyền tin, và người tố cáo không cảm thấy an toàn, thì dù khung hình phạt có ghi tử hình hay chung thân, kẻ tham nhũng vẫn có thể đánh cược rằng mình sẽ không bị bắt.
Đó mới là chỗ cần nhìn thẳng. Trong nhiều năm, chính nhà cầm quyền Việt Nam gọi tham nhũng là “giặc nội xâm”. Bộ Công an cũng tiếp tục xác định phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là nhiệm vụ trọng tâm và nhấn mạnh việc thu hồi tài sản thất thoát. Nếu đã gọi là “giặc”, thì dân chúng có quyền hỏi: tại sao trong lúc cuộc chiến ấy chưa kết thúc, hình phạt cao nhất dành cho hai tội tham ô và nhận hối lộ lại được loại bỏ?
Điều người dân cần không phải là nhìn thêm vài quan chức đứng trước vành móng ngựa sau khi hàng ngàn tỷ đồng đã thất thoát. Điều người dân cần là một cơ chế khiến quan chức không thể tham nhũng, khó tham nhũng và chắc chắn bị phát hiện nếu tham nhũng.
Ngày 23 tháng 9 năm 2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp tục bàn về một cơ chế thí điểm thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội. Điều đó cho thấy vấn đề thu hồi tài sản bất minh và tài sản liên quan tới tham nhũng vẫn đang là một bài toán lớn của hệ thống pháp luật.
Bởi chống tham nhũng rốt cuộc không chỉ là chuyện xử một con người bao nhiêu năm tù. Điều quan trọng là lấy lại được bao nhiêu tài sản cho xã hội và ngăn được bao nhiêu vụ tham nhũng trước khi chúng xảy ra. Một người tham ô một ngàn tỷ rồi ngồi tù không làm một ngàn tỷ ấy tự động trở về ngân khố. Một quan chức bị bắt cũng không làm cái cơ chế đã sản sinh ra tham nhũng tự nhiên biến mất.
Nếu bỏ tử hình nhưng xây dựng được một hệ thống trong đó tài sản bất minh khó che giấu, quyền lực bị giám sát, người tố cáo được bảo vệ, điều tra không có vùng cấm và tài sản tham nhũng bị truy tìm đến cùng, thì việc bỏ án tử hình không nhất thiết đồng nghĩa với dung túng tham nhũng.
Ngược lại, nếu hình phạt được giảm mà cơ chế kiểm soát quyền lực vẫn yếu, người dân hoàn toàn có lý do để lo rằng tính toán “được ăn, thua trả lại” có thể trở thành một canh bạc hấp dẫn đối với những kẻ có chức, có quyền.
Vấn đề vì thế không nằm riêng ở hai chữ tử hình. Nó nằm ở hai chữ công lý.
Công lý không phải là xử thật nặng một vài người để làm gương. Công lý là luật pháp phải đứng cao hơn chức vụ, phe nhóm và quyền lực.
Một quốc gia muốn chống tham nhũng tận gốc không thể chỉ hỏi: “Tham nhũng bao nhiêu thì bị xử bao nhiêu năm?”
Mà phải hỏi: Ai kiểm soát người đang nắm quyền? Ai kiểm tra tài sản của họ? Ai bảo vệ người dám tố cáo họ?
Và khi một người có quyền vi phạm pháp luật, liệu cán cân công lý có thật sự cân bằng như đối với một người dân bình thường?
Khi những câu hỏi ấy được trả lời minh bạch bằng luật pháp và thực tế, dân chúng sẽ tự biết việc bỏ án tử hình là một bước tiến của chính sách hình sự nhân đạo hay là một sự thay đổi làm suy yếu sức răn đe đối với tham nhũng. Không cần khẩu hiệu trả lời thay cho dân đâu ạ!
No comments:
Post a Comment