Kính thưa quý thính giả, Quốc hội CSVN đang bàn những vấn đề liên quan tới ngân sách, kinh tế và đời sống toàn dân. Nhưng từ lời kiến nghị của cử tri tới quyết định ở nghị trường còn những khoảng cách nào?
Mời quý thính giả theo dõi bài viết của Nguyễn Tử Thượng, thành viên ban biên tập đài ĐLSN với tựa đề: Quốc Hội Họp, Tiếng Dân Có Tới Được Nghị Trường? qua sự trình bày của Khánh Ngọc để tiếp nối chương trình tối nay.
Nguyễn Tử Thượng
Quốc hội nhóm họp. Theo chương trình được giới thiệu, ngày 18 tháng 10, các đại biểu thảo luận về kinh tế, ngân sách và đầu tư công. Những vấn đề ấy liên quan trực tiếp tới đồng tiền, công việc và tương lai của người dân. Nhưng tiếng dân có tới được nơi quyết định hay không?
Câu hỏi ấy không thể được trả lời chỉ bằng số phiên họp, số lượt phát biểu hay những hình ảnh truyền hình. Nghị trường có thể sáng đèn, chương trình có thể kín lịch, nhưng sự đại diện phải được chứng minh bằng việc những điều dân quan tâm có được xem xét và giải quyết tới nơi tới chốn?
Người lao động cần biết công việc có được bảo vệ. Người nông dân cần biết quyền lợi của mình được tính thế nào khi đất đai thay đổi mục đích sử dụng. Người buôn bán cần quy định rõ ràng để làm ăn. Họ không đòi nghị trường nói thay mọi câu, nhưng cần thấy nỗi lo của mình được quan tâm.
Bởi vậy, chuyển kiến nghị tới một cơ quan chưa phải đã hoàn thành trách nhiệm đại diện. Chuyển đi đâu, ai tiếp nhận, thời hạn nào trả lời, kết quả có đúng trọng tâm không? Nếu thiếu những điều ấy, một lời kêu cứu có thể đi qua nhiều bàn giấy mà vẫn không tìm được người chịu trách nhiệm.
Tiếng dân tới nghị trường phải mang theo nội dung thật của nó. Một lời phản đối không thể bị sửa thành lời đồng tình; một yêu cầu giải quyết không thể được thay bằng câu đề nghị tiếp tục tuyên truyền. Lắng nghe chỉ có ý nghĩa khi người nghe chấp nhận cả điều làm mình khó chịu.
Một người đại diện cần dám hỏi: chính sách này gây phí tổn cho ai, lợi ích thuộc về ai, và có phương án nào công bằng hơn? Những câu hỏi ấy có thể làm cuộc thảo luận khó hơn. Nhưng né tránh điều khó chỉ khiến hậu quả được chuyển ra ngoài hội trường, tới đời sống người dân.
Trong khuôn khổ một hệ thống chính trị do một đảng lãnh đạo, câu hỏi về sự độc lập của giám sát càng cần được đặt thẳng. Khi người giám sát và người chịu giám sát cùng chịu ảnh hưởng của cơ chế tổ chức, phải có sự bảo đảm nào để trách nhiệm với dân không bị lấn át?
Không thể chỉ trông vào lòng can đảm của vài cá nhân. Một cơ chế tốt phải giúp người nói thật được bảo vệ, người đặt câu hỏi được tiếp xúc tin tức, và người có trách nhiệm không thể dễ dàng lảng tránh. Nếu làm đúng phải đánh đổi quá lớn, sự im lặng sẽ có cơ hội thắng.
Giám sát ngân sách là một phép thử rõ ràng. Trước khi thông qua một khoản chi, cần biết nhu cầu, hiệu quả và những lựa chọn bị bỏ lại. Sau khi chi, cần kiểm tra kết quả. Một công trình không thể được coi là thành công chỉ vì đã dùng hết số tiền được giao.
Làm luật cũng vậy. Một quy định có thể hợp lý trong hồ sơ mà gây khó trong thực tế. Người trực tiếp chịu tác động phải có cơ hội góp ý khi còn có thể sửa đổi. Lấy ý kiến sau khi những lựa chọn quan trọng đã khép lại chỉ làm thủ tục dài thêm, chứ không làm quyết định tốt hơn.
Đặc biệt, luật liên quan tới quyền con người cần được xem xét bằng sự thận trọng cao nhất. Quyền lực cưỡng chế phải có giới hạn, có kiểm tra và có cách sửa sai. Người dân cần được biết điều gì nhà nước được làm, điều gì không được làm, và tìm công lý ở đâu khi bị xâm phạm.
Chất vấn phải đi tới trách nhiệm. Một lời giải thích hoàn cảnh chưa phải phương án khắc phục. Một lời hứa chưa phải kết quả. Người trả lời cần nêu việc sẽ làm, thời hạn hoàn thành và cách kiểm tra; người hỏi phải theo dõi sau phiên họp, không để lời hứa mất hút khi máy quay tắt.
Muốn vậy, cần công khai việc thực hiện các cam kết bằng hình thức dễ theo dõi. Vấn đề nào đã giải quyết, vấn đề nào chậm, nguyên do là gì? Nếu kế hoạch không đạt, ai có trách nhiệm giải trình? Người dân không thể giám sát hữu hiệu khi mỗi kỳ họp lại phải bắt đầu tìm tin tức từ đầu.
Đồng thời, báo chí và người phản ảnh bất cập phải được làm công việc của mình trong những bảo đảm rõ ràng. Tin tức từ đời sống giúp phát hiện điều báo cáo bỏ sót. Một lời phê bình có chứng cứ là cơ hội sửa chữa; gạt bỏ nó chỉ làm khoảng cách giữa công quyền và người dân sâu thêm.
Về phía người dân, tiếng nói cũng cần sự bền bỉ và có căn cứ. Giữ giấy tờ, trình bày yêu cầu rõ ràng, đối chiếu câu trả lời và góp ý ôn hòa là những việc thiết thực. Không ai phải một mình gánh trách nhiệm sửa cả hệ thống, nhưng mỗi vấn đề được làm sáng tỏ đều có giá trị.
Đất Nước Đứng Lên là khi người dân được đối xử như những người có quyền tham dự và kiểm tra việc chung. Sự đại diện phải chịu thử thách từ đời sống, chứ không chỉ từ nghi thức. Cơ quan mang danh đại diện cho dân phải giải thích được mình đã sử dụng quyền được giao như thế nào.
Quốc hội họp, tiếng dân có tới nghị trường không? Câu trả lời nằm ở những việc được sửa, những quyền được bảo vệ và những người phải chịu trách nhiệm. Khi tiếng nói ngoài cổng có thể làm thay đổi quyết định bên trong, sự đại diện mới thành thực chất. Người dân có quyền đòi hỏi điều ấy.
No comments:
Post a Comment