Thưa quý thính giả, trong chuyên mục “Tiếng Việt Trong Sáng” hôm nay, phóng viên Quang Nam cùng nhà văn Đỗ Văn Phúc sẽ tiếp tục thảo luận về một số từ ngữ mà thỉnh thoảng không còn được dùng theo đúng nghĩa nguyên thủy của nó…
Trong chương trình hôm nay, chúng ta thử tìm hiểu về các chữ Chức Năng – Nhiệm Vụ - Trách Nhiệm
Tạo hóa nhiệm mầu, sinh ra muôn loài, muôn vật, mà mỗi loài, mỗi vật đều có hữu ích, phải làm một việc gì đó. Tim để bơm máu. máu để nuôi cơ thể, mũi để thở, mắt để nhìn, ong để chuyển phấn hoa, mối để làm sạch cây hư mục, vân vân.
Những thứ do con người sáng tạo, chế ra cũng mang những chức năng. Chiếc ghế để ngồi, chiếc xe để di chuyển, máy thu thanh để nghe tin, nghe nhạc...
Những cơ cấu, chức sắc cũng mang những chức năng: Quốc hội thì làm ra luật, hành pháp thì thi hành chính sách, cảnh sát thì cưỡng chế luật; ông tỉnh trưởng thì điều hành công việc hành chánh trong tỉnh, ông tư lệnh trong quân đội thì chỉ huy lính hành quân bảo vệ non sông.
Những việc vừa nói đó gọi là ‘chức năng.’
Chức năng mang tính chất tổng quát. Chữ chức năng trong Anh ngữ, là function, được định nghĩa như sau: “an activity that is natural to or the purpose of a person or thing.” (Một hoạt động tự nhiên hoặc là mục đích (sử dụng) của người hay vật)
Rồi trong mỗi cơ quan có chức năng đó, được phân bổ, ấn định chi tiết những việc phải thi hành để thực hiện chức năng của mình. Những việc này được gọi là nhiệm vụ. Tiếng Anh là task: “a task is a specific action or assignment aimed at achieving a particular goal.” (Phần việc đặc biệt được giao phó để hoàn thành một mục tiêu nào đó).
Tiếng Anh cũng có chữ ‘duty’ để nói về ‘nhiệm vụ.’ Đó là công việc, là hành vi, là dịch vụ, là chức năng mà người được bổ nhiệm chức vụ phải thi hành. “Duty: obligatory tasks, conduct, service, or functions that arise from one's position).
Ví dụ:
Tôi giao nhiệm vụ cho anh là trong ngày hôm nay, phải đúc kết hồ sơ về vụ này đâu vào đó.
Trong cuộc hành quân này, tiểu đoàn 2 có nhiệm vụ đánh thẳng vào mục tiêu chính; tiểu đoàn 3 đánh cạnh sườn, tiểu đoàn 1 phục kích chặn không cho địch rút lui.
Trong khi đó, ‘trách nhiệm’ thì khác hẳn với các khái niệm trên. Trách nhiệm là một nghĩa vụ mang tính đạo lý hay pháp lý, tâm lý gánh nặng lên vai của người chức sắc về những sự việc nào đó. Responsibility: “The quality or state of being responsible: such as: moral, legal, or mental accountability.” “Responsibility defines who is accountable for a task.”
Ví dụ:
Khi một đứa trẻ phạm pháp, phụ huynh của nó phải chịu trách nhiệm liên đới.
Ông sĩ quan an ninh phải chịu trách nhiệm nếu đặc công địch lẻn vào phá hoại kho đạn.
Thầy cô phải chịu trách nhiệm về các em học sinh trong giờ học.
Tóm lại:
Chức năng là những nhiệm vụ đặc biệt mà một người hay cơ quan có trách nhiệm thực thi. (Functions refer to the specific tasks or activities that an individual or department is responsible for carrying out within an organization.)
Câu giải thích trên đây có lẽ cũng giúp cho chúng ta thấy ý nghĩa các chữ Chức Năng, Nhiệm Vụ và Trách Nhiệm. Chúng tôi xin thêm một thí dụ để suy nghiệm:
Ông xã trưởng có chức năng cai trị, điều hành một xã. Ông ta có nhiệm vụ bảo vệ trị an, phát triển kinh tế, thăng tiến đời sống dân chúng, vân vân; và ông có trách nhiệm về những sự kiện xảy ra trong xã.
Ở Việt Nam bây giờ, đọc trên báo thấy người ta dùng chữ ‘cơ quan chức năng’ rất thông thường. Ví dụ: Hai đối tượng bị bắt giao cho cơ quan chức năng xử lý. Kể ra thì cũng không sai, nhưng nó bao quát, mơ hồ quá.
Ở miền Nam chúng ta thì thường dùng chữ ‘cơ quan hữu trách, nhà chức trách’ hợp lý hơn, vì nó giới hạn phạm vi quyền hạn và trách nhiệm của từng loại hình công việc trong đời sống xã hội.
Thanh Niên, Thanh Nữ
Tuần trước, có người hỏi chữ “thanh nữ” để nói về một cô thanh niên có đúng không.
Thanh Niên là tuổi trẻ, Thiếu Niên cũng là tuổi trẻ. Không có sự ấn định nào về độ tuổi của mỗi lứa. Cứ cho ‘thiếu niên’ là lứa tuổi trung học, từ 11, 12 đến 18. Trên 18, 20 thì coi là thanh niên vậy.
Tự điển Khai Trí Tiến Đức chỉ ghi rằng ‘thanh niên’ là tuổi trẻ, không phân biệt gái trai.
Cụ Đào Duy Anh, trong Hán Việt Tự Điển, ghi Thanh niên là người trẻ tuổi, ‘thanh nữ’ là vị thần làm ra sương, hay là thần của mùa thu.
Trong Việt Nam Tự Điển, ông Lê Văn Đức và Lê Ngọc Trụ định nghĩa ‘thanh niên’ là tuổi xanh, là đàn ông trai trẻ, và ‘thanh nữ’ là con gái (dùng trong các đoàn thể xã hội).
Còn ông Huỳnh Minh Xuân trong Việt Hán Tự Điển thì ghi Thanh Nữ : Nữ thanh niên.
Với ba cuốn tự điển, chúng ta thấy cách định nghĩa khác nhau.
Như thế, có thể nói rằng Thanh Niên 青年, cũng là thanh xuân 青春 là chữ dùng chung cho người trẻ tuổi, không phân biệt giới tính. Ví dụ; Đoàn Thanh Niên Cộng Hòa, Đoàn Thanh Niên Cộng Sản bao gồm cả trai và gái.
Nhưng khi cần tách ra, hay nhấn mạnh thì có thể nói: nam thanh niên, nữ thanh niên. Chữ Thanh Nữ ít thấy dùng. Ngày xưa có Đoàn Thanh Nữ do bà Ngô Đình Nhu lập ra thôi, trong tổ chức này hoàn toàn dành cho các cô thôi.
Thiếu niên 少年 tuổi trẻ, cũng thế không phân biệt nam nữ. Nhưng khi nói về các cô gái trẻ, người ta dùng chữ ‘thiếu nữ’ mà không thấy ai dùng chữ ‘thanh nam, thiếu nam’ cho các nam giới!
Còn một chữ mà chúng tôi thấy người ta dùng không chính xác. Đó là Phụ 婦, người vợ. (khác với phụ 父 là cha, người già). Khi nói đến phụ nữ, tất nhiên đó là những người đàn bà có chồng, chứ không thể ghép các cô các bà chưa chồng vào trong nhóm này được. Cũng thế, thiếu phụ là người đàn bà có chồng, nhưng còn trẻ. Quả phụ là đàn bà chết chồng, ở góa, gái góa (không phải góa phụ) Cô phụ là đàn bà ở một mình, cô đơn.
Hôm nay, có một vị chuyển tin nhan đề: “Một gia đình Việt Nam gồm người Mẹ trẻ, và 3 cháu bé còn rất trẻ ..đã bị thảm sát..tại thành phố Cornelius, Washington County, tiểu bang Oregon.”
Theo tin, ba cháu bé mới 2, 5, và 7 tuổi. Tác giả cho là còn rất trẻ! Không rõ cháu bé đến tuổi nào thì được coi là không còn trẻ? Còn chúng tôi, 80 tuổi có được coi là không còn trẻ? Quí vị có ý kiến gì không?
No comments:
Post a Comment