Dưới chế độ độc tài đảng trị, bí mật là một công cụ cai trị. Những quyết định hệ trọng nhất đối với đời sống người dân thường được bàn sau cánh cửa đóng kín, giữa giới cầm quyền và những thế lực tài phiệt. Câu chuyện nhà máy Formosa của ngoại quốc từng gây thảm họa cho vùng biển miền Trung, nay được lặng lẽ tháo gỡ khó khăn ngay trong nghị trường, là một thí dụ tiêu biểu.
Trong chuyên mục BÌNH LUẬN hôm nay, kính mời quý thính giả theo dõi bài viết của VIỆT QUẾ, thành viên Ban Biên Tập đài ĐLSN, tựa đề "Formosa: Vướng Mắc Của Ai, Giải Quyết Cho Ai?", sẽ do Hướng Dương trình bày sau đây ...
Trưa ngày 13 tháng 11 năm 2026, Quốc hội CSVN dành đúng ba mươi phút để "họp riêng" về một chuyện mà thông cáo báo chí gọi là "xử lý vướng mắc" của Công ty Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh. Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn thay mặt Thủ tướng đọc tờ trình. Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đọc báo cáo thẩm tra. Sau đó các đại biểu thảo luận tại hội trường. Nhưng vướng mắc đó là gì, Chính phủ đề nghị điều gì, Quốc hội tính sao, thì không một tờ báo, đài truyền thanh, truyền hình nào nói tới. Trước đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đã đem chuyện này ra bàn. Mười năm sau thảm họa biển miền Trung, cái tên Formosa trở lại nghị trường. Lần này không phải để bị “truy trách nhiệm”, mà để được “gỡ rối”!
Đồng
bào miền Trung chưa quên tháng Tư năm 2016. Chất thải độc từ nhà máy Formosa ở
Vũng Áng đổ ra biển, làm cá chết trắng dọc bờ biển bốn tỉnh Hà Tĩnh, Quảng
Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên-Huế. Chính báo chí nhà nước ghi nhận khoảng 70 tấn
cá chết dạt vào bờ, và hơn 260 ngàn người sống nhờ biển bị ảnh hưởng. Suốt nhiều
tuần, nhà cầm quyền ấp úng, đưa ra giả thuyết "thủy triều đỏ", cho
quan chức xuống tắm biển, ăn cá trước ống kính để trấn an dân. Đến cuối tháng
Sáu năm đó, Formosa mới nhận lỗi và cam kết bồi thường 500 triệu Mỹ kim. Số tiền
đó lọt vào tay nhà nước, rồi được chia lại theo cách mà nhiều ngư dân đến nay vẫn
còn uất ức.
Điều
đáng nói hơn cả là cách chế độ đối xử với nạn nhân. Khi ngư dân nộp đơn kiện
Formosa, tòa án địa phương trả hồ sơ, không chịu thụ lý. Khi đồng bào xuống đường
đòi công lý, họ bị đàn áp. Những người đứng ra lên tiếng thay cho dân như Hoàng
Đức Bình, Nguyễn Văn Hóa, Lê Đình Lượng lần lượt lãnh án tù nặng nề, có người tới
hai mươi năm. Đến năm 2019, gần 7.900 nạn nhân phải vượt biển sang tận Đài Loan
nộp đơn kiện Formosa và công ty mẹ. Lý do rất giản dị: cánh cửa công lý ở chính
quê hương họ đã bị đóng chặt.
Mười
năm sau, cánh cửa ấy vẫn đóng, nhưng theo một kiểu khác. Với nạn nhân, đó là cửa
tòa án. Với Formosa, đó là cửa phòng họp kín của Quốc hội. Ở trong đó, khó khăn
của một công ty ngoại quốc được đem ra cân nhắc kỹ lưỡng, còn dân chúng bên
ngoài thì không được biết gì. Một phiên họp về một nhà máy từng đầu độc cả một
vùng biển, về sinh kế của hàng trăm ngàn người, lẽ ra phải được truyền hình trực
tiếp cho toàn dân theo dõi. Thế mà CSVN lại chọn bóng tối!
Không
ai biết chắc "vướng mắc" lần này là gì. Nhưng dư luận có đủ lý do để
lo ngại. Chính các cơ quan của tỉnh Hà Tĩnh từng cho biết Formosa muốn bổ sung
sản phẩm thép dây, điều chỉnh công năng cảng Sơn Dương, và nâng công suất nhà
máy lên 15 triệu tấn mỗi năm. Kế hoạch dài hạn còn nhắc tới giai đoạn hai, với
số vốn có thể lên tới khoảng 27 tỷ Mỹ kim. Cũng nên nhớ rằng ngay từ năm 2015,
thanh tra nhà nước đã phát giác tỉnh Hà Tĩnh cấp cho Formosa giấy phép đầu tư
70 năm khi chưa được Chính phủ cho phép. Một dự án khởi đầu bằng ưu đãi trái
phép, rồi gây ra thảm họa môi trường lớn nhất lịch sử, nay lại được tháo gỡ khó
khăn sau cánh cửa đóng kín. Chuỗi sự việc đó khó có thể gọi là ngẫu nhiên!
Lý lẽ
của nhà cầm quyền thì ai cũng đoán được. Năm 2025, Formosa nộp ngân sách khoảng
224 triệu Mỹ kim, tạo công ăn việc làm cho gần mười ngàn người. Trong lúc CSVN
đặt chỉ tiêu tăng trưởng hai con số, một con gà đẻ trứng vàng như vậy phải được
nâng niu.
Nhưng
tiền thuế không mua được quyền đứng trên đầu dân! Những ngư dân mất kế sinh
nhai, những gia đình phải bỏ nghề, bỏ xứ, cũng là người đóng thuế. Họ có quyền
biết cái Quốc hội mà trên danh nghĩa là "của dân" đang nhân danh họ
quyết định điều gì?
Thật
ra, họp kín không phải chuyện riêng của Formosa. Theo nhiều cơ quan truyền
thông quốc tế, cũng trong kỳ họp này, Bộ Công an đã đề nghị giải ngân thêm hơn
41 nghìn tỷ đồng cho một chương trình phòng chống ma túy và tội phạm, và đề nghị
đó cũng được đưa ra trong một phiên họp kín. Những gì dính tới tiền bạc lớn, tới
quyền lợi phe nhóm, tới các đối tác mà chế độ cần chiều chuộng, đều được giấu
khỏi tầm mắt người dân. Một Quốc hội gần như toàn là đảng viên thì khó có thể
làm gì khác hơn là đóng dấu cho những gì Bộ Chính trị đã định sẵn.
Trớ
trêu thay, chính nơi công ty mẹ của Formosa đặt bản doanh lại cho thấy một con
đường khác. Tại Đài Loan, một xã hội dân chủ với báo chí tự do và tòa án độc lập,
các nạn nhân Việt Nam ít ra còn được nộp đơn, được luật sư bênh vực, được công
luận lắng nghe. Trái lại, ở chính quê hương, họ chỉ nhận được nhà tù và sự im lặng.
Khác biệt đó không nằm ở con người, mà nằm ở chế độ.
Chừng
nào quyền lực còn nằm gọn trong tay một đảng, chừng ấy những "vướng mắc"
của kẻ có tiền sẽ còn được giải quyết trong bóng tối. Còn nỗi oan của người dân
thì vẫn mãi treo lơ lửng.
Biển
miền Trung đã phần nào hồi sinh, nhưng công lý cho những người con của biển thì
vẫn còn bị chôn vùi./.
No comments:
Post a Comment