Nước Rút Rồi, Nỗi Lo Còn Đó

Chuyện Nước Non Mình

Kính thưa quý thính giả, mưa lũ vừa khiến hơn một ngàn gia đình ở Nông Cống, Thanh Hóa chịu cảnh ngập nhà. Qua câu chuyện ấy, thử nhìn lại nỗi lo sau thiên tai và trách nhiệm của nhà cầm quyền cần giúp đỡ người dân có một cuộc sống an toàn. 

Mời quý thính giả theo dõi bài viết của Hạ Hồng Kỳ, thành viên ban biên tập đài ĐLSN với tựa đề: “Nước Rút Rồi, Nỗi Lo Còn Đó” qua sự trình bày của Nhã Uyên để tiếp nối chương trình tối nay.

Hạ Hồng Kỳ

Ngày 9 tháng 11, tin từ Nông Cống, Thanh Hóa cho biết đến giữa chiều đã có 1.001 hộ dân bị ngập. Mười hai hộ, gồm 47 người, phải di dời. Hơn 23 héc-ta rau màu mới trồng chìm trong nước, đứng trước nguy cơ hư hỏng. Những con số ấy gợi lên biết bao bữa cơm đang bị đe dọa.

Với nhà nông, một luống rau là tiền giống, tiền phân, công cuốc đất, những buổi tưới chăm. Với người buôn bán nhỏ, hàng hóa là đồng vốn phải xoay mỗi ngày. Khi nước cuốn qua cửa, cái mất có thể lớn hơn món tiền đang nằm trong túi: đó còn là phương tiện kiếm sống của những ngày sắp tới.

Tin tức cho biết, khu vực Nông Cống, Công Chính đã chịu đợt ngập thứ ba trong năm. Có nơi mưa ngớt mà nước vẫn chậm rút. Bản tin cũng nêu những bất cập về tiêu thoát nước và đặt câu hỏi về ảnh hưởng của hạ tầng đối với dòng chảy. Những điều ấy cần được khảo sát, giải thích công khai.

Chưa có kết luận chuyên môn thì không thể chỉ một con đường rồi bảo đó là thủ phạm. Cũng không thể thấy nước lên là quy ngay cho một công trình nào đó. Nhưng chính vì cần sự chính xác, nhà cầm quyền càng phải điều tra đến nơi đến chốn, thay vì để người dân ngồi đoán giữa căn nhà ngập nước.

Mưa lớn là điều có thật. Sức tàn phá của thiên nhiên cũng có thật. Tuy nhiên, khi một khu dân cư liên tiếp chịu ngập, câu hỏi về quy hoạch, bảo trì và năng lực ứng phó phải được đặt ra. Người dân có quyền biết những nguy cơ nào đã được nhận diện, những việc nào vẫn chưa làm.

Một con mương nghẽn ở đâu, một cửa thoát nước thiếu ở chỗ nào, người sống lâu năm thường có nhận xét rất sát. Họ biết nước từng chảy hướng nào, chỗ nào mới bị san lấp. Những hiểu biết ấy cần được lắng nghe và kiểm tra bằng chuyên môn, đưa vào việc tìm giải pháp cho cả khu vực.

Đừng đợi đến khi người dân bồng con lội nước mới hỏi họ cần gì. Trước mùa mưa, cần hỏi nhà nào có người già, người bệnh, ai cần giúp di chuyển, đường nào sẽ bị chia cắt. Một phương án hữu ích phải đến được từng gia đình, đủ rõ để bà con biết làm gì lúc nguy cấp.

Trong hoạn nạn, người chèo thuyền đưa dân ra khỏi vùng nguy hiểm, người thức đêm giữ đường, người trao bữa ăn nóng đều đáng quý. Công sức ấy phải được ghi nhận. Đồng thời, sự tận tụy của người cứu nạn càng nhắc chúng ta phải giảm những hiểm nguy mà cả dân lẫn lực lượng cứu trợ đang gánh chịu.

Một thùng mì giúp qua cơn đói. Một khoản yểm trợ giúp mua lại ít đồ dùng. Nhưng muốn dựng lại sanh kế, nhiều gia đình còn cần hạt giống, dụng cụ, chỗ buôn bán và thời gian. Việc cứu trợ phải nhìn tới những nhu cầu cụ thể ấy, tránh chia đều cho xong rồi coi như đã hoàn tất trách nhiệm.

Người khá giả có thể sửa nhà bằng tiền để dành. Người nghèo có khi phải vay để mua lại chiếc máy bơm, sửa chiếc xe làm ăn. Vì vậy, khi thống kê thiệt hại, cần nhìn cả khả năng phục hồi của từng hộ. Cùng một món đồ bị hỏng, sức nặng đối với mỗi gia đình rất khác nhau.

Nhà cầm quyền tỉnh Thanh Hóa đã yêu cầu giải quyết tình trạng úng ngập trước ngày 30 tháng 5 năm 2027. Mốc thời gian ấy cần đi cùng một kế hoạch mà dân có thể theo dõi: công việc cụ thể, đơn vị phụ trách, kinh phí và tiến độ. Có như vậy, lời chỉ đạo mới trở thành căn cứ kiểm chứng.

Dân cần biết đoạn kênh nào sẽ nạo vét, cống nào phải sửa, điểm nghẽn nào cần khảo sát thêm. Công trình hoàn tất cũng phải được đánh giá qua năng lực vận hành. Nếu chưa giải quyết được, cơ quan phụ trách cần nói rõ vướng mắc và biện pháp tạm thời để bảo vệ những hộ còn chịu nguy cơ.

Chuyện tiền bạc cũng cần minh bạch như chuyện dòng chảy. Ngân sách chống ngập lấy từ nguồn lực chung; người dân phải được biết tiền dùng vào đâu, kết quả thế nào. Khi có sai sót, phải xác định trách nhiệm. Khi cần điều chỉnh thiết kế, phải giải thích để tránh cảnh sửa đi sửa lại mà nhà dân vẫn ngập.

Báo chí cần trở lại những địa điểm ấy khi trời nắng. Hỏi người dân đã nhận được sự trợ giúp chưa, việc sửa chữa đến đâu, kiến nghị có được trả lời không? Theo dõi sau thiên tai giúp giữ cho lời hứa còn hiện diện trong đời sống, ngay cả khi hình ảnh nước ngập đã nhường chỗ cho những bản tin khác.

Người dân cũng cần một nơi tiếp nhận phản ảnh dễ tìm, có người trả lời và có thời hạn giải quyết. Một tấm hình cống nghẹt, một thông báo bờ kênh sạt lỡ có thể giúp ngăn thiệt hại nếu được giải quyết kịp thời. Tiếng nói của bà con phải được coi là thông tin phục vụ việc bảo vệ cộng đồng.

Rồi nước sẽ rút, bếp sẽ nhóm lại. Nhưng nỗi lo chỉ vơi khi người dân thấy việc phòng ngừa tiến triển trước mắt. Sau lần ngập thứ ba, điều bà con mong là mùa mưa tới được ngủ yên trong nhà mình. Đó là thước đo cụ thể để biết lời hứa hôm nay có được thực hiện đến mức độ nào?