Ngân Hàng Tăng Vốn: Ai Hưởng Lợi, Ai Chịu Rủi Ro?

Đất Nước Đứng Lên

Kính thưa quý thính giả, kế hoạch huy động gần bảy tỷ Mỹ kim của các ngân hàng Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp sức cho nền kinh tế. Nhưng vốn gia tăng có đồng nghĩa với sự an toàn gia tăng hay không? Và khi rủi ro xảy ra, ai phải gánh chịu? 

Mời quý thính giả theo dõi bài viết của Nguyễn Tử Thượng, thành viên ban biên tập đài ĐLSN với tựa đề: Ngân Hàng Tăng Vốn: Ai Hưởng Lợi, Ai Chịu Rủi Ro? qua sự trình bày của Khánh Ngọc  để tiếp nối chương trình tối nay.

Nguyễn Tử Thượng

Ngày 7 tháng 10, các ngân hàng Việt Nam dự tính huy động gần bảy tỷ Mỹ kim qua việc bán cổ phần đến cuối năm 2027. Đây là kế hoạch huy động, chưa phải toàn bộ tiền đã vào ngân hàng. Nhưng quy mô ấy đặt ra câu hỏi: ai hưởng lợi, ai chịu rủi ro?

Tăng vốn tự nó là việc cần thiết. Ngân hàng có thêm vốn thì có điều kiện chịu đựng tổn thất và mở rộng hoạt động. Doanh nghiệp có thể được tiếp sức, người gửi tiền có thể được bảo vệ tốt hơn. Vì vậy, điều cần xem xét là cách huy động và sử dụng vốn.

Phải phân biệt rõ tiền cổ đông góp với tiền người dân gửi. Cổ đông đầu tư để hưởng lợi và phải chấp nhận rủi ro của việc sở hữu. Người gửi tiền có một quan hệ khác với ngân hàng. Không thể nhập hai vai trò ấy làm một rồi xem mọi đồng tiền đều sẵn sàng chịu lỗ.

Một ngân hàng tăng vốn không đương nhiên trở thành ngân hàng an toàn hơn về mọi mặt. Nếu cho vay mở rộng quá nhanh, tài sản rủi ro tăng theo, phần bảo vệ vừa bổ sung có thể trở nên mỏng đi. Sức mạnh phải được đánh giá bằng phẩm chất hoạt động, chứ không riêng con số vốn.

Đó là chỗ người dân cần nhìn cho rõ. Thông báo tăng vốn thường đi cùng lời giới thiệu về triển vọng, sức mạnh và vị thế. Nhưng những chữ đẹp không thay được câu trả lời: ngân hàng đang cho ai vay, khả năng thu hồi thế nào, và những khoản khó đòi đã được ghi nhận đầy đủ chưa?

Giới quan sát cũng nêu lo ngại về nợ xấu, đặc biệt liên quan bất động sản. Dù vậy, không cho phép kết luận mọi ngân hàng đều yếu kém. Nó đòi hỏi kiểm tra từng trường hợp, từng mức độ tiếp xúc với rủi ro. Càng có nhiều vốn mới, càng phải minh bạch những vấn đề vốn cũ để lại.

Người hưởng lợi trước tiên có thể là ngân hàng và cổ đông, nếu vốn mới giúp làm ăn hiệu quả. Nhà đầu tư mới cũng có cơ hội nhận lợi tức. Đó là lợi ích hợp pháp. Điều xã hội phải đòi hỏi là lợi nhuận ấy được tạo bằng hoạt động có trách nhiệm, không bằng che giấu tổn thất.

Với người vay, tăng vốn không tự động đem lại tín dụng rẻ. Lãi suất còn tùy nhiều yếu tố; khả năng vay còn tùy hồ sơ và chính sách ngân hàng. Vì vậy, không nên lấy quy mô huy động làm lời hứa thay cho điều kiện thực tế mà doanh nghiệp nhỏ và hộ làm ăn phải đáp ứng.

Với người gửi tiền, điều đáng mong là một ngân hàng quản trị thận trọng, công bố trung thực và giữ được khả năng thanh toán. Đồng tiền dành dụm ấy có thể là học phí của con, thuốc men của cha mẹ, chỗ dựa tuổi già. Bảo vệ nó phải là trách nhiệm cụ thể.

Cũng cần nhìn tới quan hệ giữa người sở hữu ngân hàng và người được vay. Nếu tiền chảy ưu tiên vào những doanh nghiệp có liên hệ với nhóm chi phối, việc thẩm định có thể mất khách quan. Đây là nguy cơ phải kiểm soát bằng quy định và giám sát, không phải cáo buộc mặc nhiên với mọi ngân hàng.

Một hệ thống lành mạnh phải buộc khoản vay đứng được bằng khả năng trả nợ. Quan hệ quen biết không thể thay phương án kinh doanh; địa vị không thể thay chứng cứ tài chánh. Khi tiêu chuẩn bị uốn theo người vay, người chịu hậu quả có thể nằm rất xa bàn ký hợp đồng.

Rủi ro còn có thể lan sang người lao động và doanh nghiệp đang làm ăn ngay thẳng. Một ngân hàng gặp khó khăn có thể thu hẹp cho vay, khiến cơ sở sản xuất thiếu tiền vận hành. Do đó, giám sát ngân hàng là việc bảo vệ sanh kế chung, không chỉ bảo vệ một ngành kinh doanh.

Nếu phải dùng nguồn lực công để xử lý khủng hoảng, trách nhiệm giải trình càng phải nghiêm. Có trường hợp can thiệp cần thiết để giữ ổn định và bảo vệ người dân. Nhưng ổn định không thể thành lý do xóa trách nhiệm của người điều hành sai hoặc bảo toàn lợi ích riêng bằng tiền của xã hội.

Muốn ngăn hậu quả, trước hết phải công bố trung thực nợ xấu, mức dự phòng, những khoản tập trung lớn và giao dịch có liên quan. Kiểm toán phải đủ độc lập để chỉ ra điều bất lợi. Một bản báo cáo chỉ làm nhiệm vụ trấn an sẽ không giúp người dân đánh giá rủi ro.

Kế đó, cơ quan giám sát phải có năng lực và chịu trách nhiệm về việc thực thi. Phát hiện sớm phải đi cùng giải quyết sớm. Không thể để sai phạm kéo dài rồi giải thích bằng những chữ chung chung. Quyền quyết định càng lớn, nghĩa vụ trả lời trước công chúng càng phải rõ.

Người dân có quyền hỏi những câu ấy. Không cần là chuyên gia mới được đòi hỏi sự trung thực với đồng tiền của mình. Đất nước đứng lên cần phải có người dân biết sử dụng quyền giám sát, có báo chí được kiểm chứng tin tức và có công quyền chịu sự kiểm tra.

Bảy tỷ Mỹ kim có thể mở thêm cơ hội phát triển. Nhưng giá trị cuối cùng nằm ở việc nguồn lực ấy phục vụ ai và được quản trị thế nào. Đất nước cần ngân hàng đủ mạnh để nâng đỡ sản xuất, đủ minh bạch để dân tin, và đủ trách nhiệm để người hưởng lợi không đẩy hậu quả xuống người dân.