MỘT NĂM TINH GỌN BỘ MÁY: DÂN CHÚNG ĐƯỢC GÌ?

Bình Luận

Ngày 1 tháng 7 năm 2025, đảng CSVN chính thức thực hiện kế hoạch được các cơ quan tuyên truyền Nhà nước xưng tụng là “Cuộc cách mạng về tinh gọn tổ chức bộ máy hành chính”. Đến nay, sau hơn một năm thực hiện kế hoạch này, thành quả của nó ra sao?

Để trả lời các câu hỏi này, trong chuyên mục BÌNH LUẬN hôm nay, kính mời quý thính giả theo dõi bài bài viết của THẾ VŨ, thành viên Ban Biên Tập Đài phát thanh ĐLSN, tựa đề “MỘT NĂM TINH GỌN BỘ MÁY: DÂN CHÚNG ĐƯỢC GÌ?”, sẽ do Nguyên Khải trình bày sau đây …

Có một câu hỏi rất đơn giản mà hàng chục triệu người dân Việt Nam đều có quyền đặt ra: Sau hơn một năm thực hiện công cuộc cải tổ và tinh gọn bộ máy nhà nước, đời sống của người dân đã thay đổi được những gì? Mỗi lần nhà nước công bố đã giảm bao nhiêu đầu mối, sáp nhập bao nhiêu cơ quan, cắt giảm bao nhiêu “biên chế”, thuyên giảm số nhân sự của một cơ quan, nhiều người đều hy vọng guồng máy hành chính sẽ hoạt động nhanh hơn, gọn hơn và gần dân hơn. Thế nhưng, điều mà người dân quan tâm không phải là những con số trên báo cáo, mà là việc đi làm giấy tờ có bớt nhiêu khê hay chưa, có còn phải đi tới đi lui nhiều lần hay không, và có còn phải chờ đợi hết ngày này sang ngày khác để được giải quyết một thủ tục vốn rất bình thường hay không?

Phải nhìn nhận một cách công bằng rằng cuộc cải tổ vừa qua là một trong những đợt sắp xếp tổ chức lớn nhất từ nhiều năm trở lại đây. Nhiều bộ, ngành được hợp nhất; không ít đơn vị cấp huyện, cấp xã được sáp nhập; nhiều vị trí lãnh đạo bị cắt giảm hoặc kiêm nhiệm. Trên phương diện tổ chức, đó là những thay đổi đáng kể. Nếu chỉ nhìn vào sơ đồ tổ chức, người ta có thể nghĩ rằng bộ máy đã gọn hơn trước. Nhưng một bộ máy gọn hơn trên giấy chưa chắc đã đồng nghĩa với một nền hành chính phục vụ người dân tốt hơn, hiệu quả hơn trong thực tế.

Điều đáng tiếc là cho đến nay, người dân vẫn chưa cảm nhận rõ những lợi ích cụ thể của cuộc cải tổ ấy trong sinh hoạt hằng ngày. Nhiều thủ tục hành chính vẫn đòi hỏi những loại giấy tờ cũ, những thể thức cũ và những thủ tục xác nhận cũ. Có nơi cơ quan được nhập lại nhưng người dân vẫn phải chạy qua nhiều phòng, ban mới hoàn tất một hồ sơ. Thậm chí, sau khi sáp nhập địa giới hoặc cơ quan hành chính, không ít người phải đi xa hơn trước để giải quyết cùng một công việc. Nói cách khác, bộ máy có thể đã thu nhỏ, nhưng khoảng cách giữa cơ quan công quyền với người dân, trong nhiều trường hợp, lại không hề ngắn hơn.

Thực tế ấy cho thấy một điều rất căn bản: cải tổ tổ chức chỉ là bước đầu. Điều quyết định là phải cải tổ phương thức làm việc. Nếu lề lối cũ vẫn được giữ nguyên, nếu trách nhiệm vẫn chồng chéo, nếu cán bộ vẫn sợ trách nhiệm hoặc đùn đẩy hồ sơ cho nhau, thì việc giảm đầu mối chỉ làm thay đổi hình thức chứ chưa tạo ra sự thay đổi trong bản chất. Người dân không đánh giá hiệu quả của một cuộc cải tổ qua số lượng cơ quan bị xóa tên, mà qua cảm nhận rất cụ thể khi bước vào một cơ quan công quyền: thủ tục có đơn giản hơn không, thời gian có ngắn hơn không, và họ có được tôn trọng hơn hay không.

Đó cũng là lý do vì sao nhiều chuyên gia hành chính trên thế giới đều cho rằng, mục tiêu cuối cùng của cải cách nhà nước không phải là giảm bao nhiêu cơ quan hay cắt bao nhiêu cấp số nhân sự, mà là nâng cao phẩm chất của việc phục vụ người dân. Một nền hành chính hiện đại được đo bằng thời gian giải quyết hồ sơ, mức độ minh bạch của thủ tục, tinh thần trách nhiệm của công chức và sự hài lòng của người dân. Nếu những thước đo đó chưa được cải thiện rõ rệt, thì rất khó có thể nói cuộc cải tổ đã đạt được mục tiêu như mong đợi.

Trong hơn một năm qua, báo chí nhà nước thường nhấn mạnh những con số về việc tinh gọn tổ chức, nhưng rất ít khi công bố những dữ liệu phản ảnh trực tiếp lợi ích mà người dân nhận được. Chẳng hạn, trung bình một hồ sơ hành chính hiện nay được giải quyết nhanh hơn bao nhiêu phần trăm so với trước đây? Người dân tiết kiệm được bao nhiêu thời gian, bao nhiêu chi phí? Tỷ lệ người hài lòng tăng lên như thế nào? Đó mới là những con số có ý nghĩa đối với xã hội. Bởi vì suy cho cùng, một cuộc cải tổ chỉ thật sự thành công khi người dân cảm nhận được sự thay đổi trong cuộc sống hằng ngày của chính mình.

Nhìn lại sau hơn một năm, có thể nói cuộc sắp xếp tổ chức bộ máy đã tạo ra nhiều thay đổi về mặt cơ cấu. Nhưng giữa việc “tinh gọn bộ máy” và “nâng cao phẩm chất phục vụ”, vẫn còn một khoảng cách không nhỏ. Nếu thủ tục vẫn rườm rà, nếu việc giải quyết hồ sơ vẫn chậm chạp, nếu người dân vẫn phải đi lại nhiều lần chỉ để hoàn tất một công việc đơn giản, thì những thay đổi về tổ chức sẽ khó mang lại ý nghĩa thiết thực.

Một quốc gia không thể chỉ cải cách để có một bộ máy nhỏ hơn. Điều người dân mong đợi là một bộ máy “phục vụ tốt hơn”. Vì vậy, sau hơn một năm thực hiện công cuộc cải tổ, câu hỏi "Dân được gì?" vẫn còn nguyên giá trị.

Chỉ khi nào người dân thật sự cảm thấy việc xin giấy tờ thuận tiện hơn, thời gian chờ đợi ngắn hơn, thủ tục minh bạch hơn và thái độ phục vụ của công chức đổi khác, lúc đó cuộc cải tổ mới có thể được xem là thành công. Còn nếu những điều người dân tiếp xúc mỗi ngày vẫn chưa thay đổi bao nhiêu, thì những con số đẹp trong báo cáo vẫn chỉ là những chiếc “bánh vẽ”, chỉ để trưng bày, phô trương mà thôi./.